Τι προβλέπει το Άρθρο 2 του καταστατικού χάρτη των Ηνωμένων Εθνών- Γιατί το παραβιάζει ο Τραμπ και τι σημαίνει αυτό;

Το Άρθρο 2 του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο του σύγχρονου διεθνούς δικαίου. Δεν είναι μια γενική διακήρυξη καλών προθέσεων, αλλά ένα δεσμευτικό πλαίσιο κανόνων που συγκροτεί τα όρια της κρατικής δράσης στη διεθνή σκηνή. Εκεί αποτυπώνεται η συλλογική απόφαση της ανθρωπότητας να περιορίσει τη βία, να αποτρέψει την αυθαιρεσία των ισχυρών και να θέσει φραγμό στις λογικές αυτοκρατορικής επιβολής.

Η πρώτη θεμελιώδης αρχή του Άρθρου 2 είναι η κυρίαρχη ισότητα όλων των κρατών. Κανένα κράτος δεν νομιμοποιείται να λειτουργεί ως επιτηρητής, δικαστής ή τιμωρός ενός άλλου. Η ισχύς, στρατιωτική ή οικονομική, δεν δημιουργεί προνόμια. Η αρχή αυτή καταρρίπτει κάθε αφήγημα «φυσικής ηγεμονίας» και ακυρώνει τις θεωρίες περί σφαιρών επιρροής που επανέρχονται επικίνδυνα στον 21ο αιώνα.
Καθοριστική είναι η απαγόρευση της απειλής ή της χρήσης βίας, όπως αποτυπώνεται ρητά στο Άρθρο 2 παράγραφος 4. Η διάταξη αυτή απαγορεύει κάθε στρατιωτική ενέργεια που στρέφεται κατά της εδαφικής ακεραιότητας ή της πολιτικής ανεξαρτησίας ενός κράτους.

Δεν αφήνει περιθώρια για «δημιουργικές ερμηνείες», ούτε για εξαιρέσεις που βαφτίζονται ανθρωπιστικές, προληπτικές ή τιμωρητικές. Η χρήση βίας επιτρέπεται μόνο στο πλαίσιο της νόμιμης άμυνας ή κατόπιν ρητής εντολής του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Το Άρθρο 2 επιβάλλει επίσης την υποχρέωση ειρηνικής επίλυσης των διεθνών διαφορών. Τα κράτη οφείλουν να εξαντλούν κάθε διπλωματικό και θεσμικό μέσο πριν καταφύγουν σε μονομερείς ενέργειες.

Η λογική των στρατιωτικών «τετελεσμένων» δεν αποτελεί λύση, αλλά κατάλυση της διεθνούς έννομης τάξης. Όταν η βία υποκαθιστά τη διπλωματία, το διεθνές σύστημα μετατρέπεται σε πεδίο ανεξέλεγκτης σύγκρουσης.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η αρχή της μη επέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις των κρατών. Το Άρθρο 2 προστατεύει το δικαίωμα κάθε λαού να καθορίζει μόνος του το πολιτικό του μέλλον, χωρίς εξωτερικούς καταναγκασμούς, στρατιωτικές πιέσεις ή επιχειρήσεις αλλαγής καθεστώτος. Η ανατροπή ή η σύλληψη πολιτικής ηγεσίας από ξένη δύναμη συνιστά κατάφωρη παραβίαση αυτής της αρχής, ανεξαρτήτως πολιτικών αξιολογήσεων για το εκάστοτε καθεστώς.

Η ουσία του Άρθρου 2 είναι βαθιά πολιτική και ταυτόχρονα αυστηρά νομική. Θέτει σαφή όρια στην αυθαιρεσία της ισχύος και λειτουργεί ως ανάχωμα απέναντι στην επιστροφή του διεθνούς συστήματος στον νόμο της ζούγκλας. Όταν παραβιάζεται, δεν πλήττεται μόνο το κράτος-στόχος, αλλά το σύνολο της διεθνούς κοινότητας, καθώς δημιουργείται επικίνδυνο προηγούμενο γενικευμένης αποσταθεροποίησης.

Το Άρθρο 2 δεν προστατεύει κυβερνήσεις. Προστατεύει κανόνες. Και όταν οι κανόνες αυτοί παρακάμπτονται, το διεθνές δίκαιο παύει να είναι ασπίδα για τους λαούς και μετατρέπεται σε άδειο κέλυφος.

Εκεί ακριβώς γεννιούνται οι ζοφερές προβλέψεις για το μέλλον του κόσμου: σε έναν πλανήτη όπου το δίκαιο υποχωρεί μπροστά στη δύναμη και η ειρήνη μετατρέπεται σε προνόμιο των ισχυρών.