VIP πολιτισμός: Όταν η πολιτιστική κληρονομιά γίνεται προϊόν

Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας επιλέγει να παρουσιάσει το νέο μοντέλο διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς ως μια μεταρρύθμιση που θα φέρει περισσότερα έσοδα, επενδύσεις και διεθνή προβολή. Όμως, πίσω από το αφήγημα του «εκσυγχρονισμού» διαμορφώνεται μια διαφορετική πραγματικότητα: η πολιτιστική κληρονομιά αντιμετωπίζεται ολοένα και περισσότερο ως οικονομικός πόρος προς αξιοποίηση και λιγότερο ως δημόσιο αγαθό που οφείλει να προστατεύεται.

Το νομοσχέδιο του Υπουργείου Πολιτισμού για τον νέο Οργανισμό Ανάπτυξης και Διαχείρισης της Ελληνικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς δεν περιορίζεται σε μια διοικητική αναδιάρθρωση. Εντάσσεται σε μια συνολικότερη πολιτική που μεταφέρει το κέντρο βάρους από τη διαφύλαξη της ιστορικής μνήμης στην οικονομική εκμετάλλευση των μνημείων. Η λογική είναι σαφής: περισσότερες παραχωρήσεις, περισσότερες ιδιωτικές χρήσεις, περισσότερη «αξιοποίηση».

Το πρόβλημα δεν είναι ότι τα μνημεία μπορούν να φιλοξενήσουν πολιτιστικές ή διεθνείς δράσεις. Το πρόβλημα αρχίζει όταν χώροι με βαρύ ιστορικό και συμβολικό φορτίο μετατρέπονται σε σκηνικά για εκδηλώσεις που απευθύνονται σε λίγους και ισχυρούς. Όταν η εικόνα υπερισχύει της μνήμης, τότε ο πολιτισμός κινδυνεύει να γίνει προνόμιο και όχι κοινό κτήμα.

Η πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι επιχειρηματικό χαρτοφυλάκιο. Δεν μπορεί να αποτιμάται αποκλειστικά με όρους εσόδων, εμπορικής αξίας και επικοινωνιακής προβολής. Τα μνημεία δεν υπάρχουν για να προσφέρουν αποκλειστικές εμπειρίες σε VIP καλεσμένους, αλλά για να υπενθυμίζουν την ιστορία, τις θυσίες και την ταυτότητα ενός λαού.

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι όλα γίνονται με θεσμικές εγγυήσεις και υπό την εποπτεία του Υπουργείου Πολιτισμού. Ωστόσο, οι επιλογές της ενισχύουν την αίσθηση ότι ο δημόσιος χαρακτήρας της πολιτιστικής κληρονομιάς υποχωρεί μπροστά στη λογική της αγοράς. Και αυτό είναι μια βαθιά πολιτική επιλογή.

Το ερώτημα που τίθεται δεν είναι αν ο πολιτισμός μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη. Το ερώτημα είναι αν η ανάπτυξη θα υπηρετεί τον πολιτισμό ή αν ο πολιτισμός θα υποτάσσεται στις ανάγκες της αγοράς. Γιατί από αυτή την απάντηση θα κριθεί αν τα μνημεία της χώρας θα συνεχίσουν να αποτελούν ζωντανά σύμβολα της συλλογικής μνήμης ή αν θα μετατραπούν σταδιακά σε χώρους προνομιακής πρόσβασης για όσους μπορούν να πληρώσουν το αντίτιμο.