Οι πολίτες γυρίζουν την πλάτη στις κυβερνήσεις και εμπιστεύονται την Αυτοδιοίκηση – Το μήνυμα που έρχεται από την Ευρώπη

Γράφει ο Γαβρής Αγγελος

Μια σιωπηρή αλλά βαθιά πολιτική μετατόπιση καταγράφεται στην Ευρώπη. Την ώρα που οι εθνικές κυβερνήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με αυξανόμενη δυσπιστία, οι πολίτες στρέφονται στους θεσμούς που βρίσκονται πιο κοντά στην καθημερινότητά τους: στους δήμους και τις περιφέρειες.

Τα στοιχεία που ανέδειξε η ομάδα των Ευρωπαίων Σοσιαλιστών στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών είναι εντυπωσιακά. Σύμφωνα με το Standard Eurobarometer 103 της άνοιξης του 2025, η εμπιστοσύνη στις τοπικές και περιφερειακές αρχές φτάνει το 61%, έναντι 52% για την Ευρωπαϊκή Ένωση και μόλις 36% για τις εθνικές κυβερνήσεις.

Η απόσταση των 25 ποσοστιαίων μονάδων ανάμεσα στην Αυτοδιοίκηση και τις κεντρικές κυβερνήσεις δεν αποτελεί απλώς ακόμη έναν ενδιαφέροντα δείκτη των δημοσκοπήσεων. Αποτυπώνει ένα πολύ βαθύτερο πολιτικό πρόβλημα: οι πολίτες φαίνεται να εμπιστεύονται περισσότερο εκείνους που βρίσκονται πιο κοντά στα πραγματικά προβλήματα της πόλης, της γειτονιάς και της περιφέρειάς τους.

Η κρίση εμπιστοσύνης χτυπά τις κεντρικές κυβερνήσεις

Ο ευρωπαϊκός χάρτης είναι ακόμη περισσότερο αποκαλυπτικός. Σε μεγάλο μέρος της ηπείρου, η εμπιστοσύνη προς τις τοπικές και περιφερειακές αρχές εμφανίζεται υψηλότερη από την αντίστοιχη προς τις εθνικές κυβερνήσεις. Το φαινόμενο εκτείνεται από τον ευρωπαϊκό Βορρά έως τον Νότο και αφορά διαφορετικά πολιτικά και διοικητικά συστήματα.

Αυτό ακριβώς καθιστά το εύρημα πολιτικό και όχι απλώς αυτοδιοικητικό. Η κρίση εμπιστοσύνης δεν αφορά μόνο συγκεκριμένα κόμματα ή κυβερνήσεις. Αγγίζει τον τρόπο με τον οποίο ασκείται η εξουσία όταν αυτή γίνεται περισσότερο συγκεντρωτική, απομακρύνεται από τις τοπικές κοινωνίες και εγκλωβίζεται σε μηχανισμούς που οι πολίτες αισθάνονται ότι δυσκολεύονται να επηρεάσουν.

Η Ελλάδα βρίσκεται μέσα σε αυτή την ευρωπαϊκή εικόνα, καθώς και εδώ η εμπιστοσύνη προς την τοπική και περιφερειακή διοίκηση εμφανίζεται υψηλότερη από εκείνη προς την εθνική κυβέρνηση. Πρόκειται για εύρημα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε μια χώρα όπου η συζήτηση για την αποκέντρωση, τους πόρους και τις αρμοδιότητες των δήμων παραμένει επί χρόνια ανολοκλήρωτη.

Από την κεντρική πολιτική στις πόλεις

Το μήνυμα γίνεται ισχυρότερο εάν ιδωθεί έξω από τα στενά όρια μιας δημοσκόπησης. Οι δήμαρχοι βρίσκονται καθημερινά αντιμέτωποι με ζητήματα στέγασης, κοινωνικής πολιτικής, καθαριότητας, δημόσιου χώρου, πράσινης μετάβασης, μετακινήσεων και ανθεκτικότητας των πόλεων. Εκεί η πολιτική δεν κρίνεται τόσο από τις τηλεοπτικές αντιπαραθέσεις όσο από το μετρήσιμο αποτέλεσμα στην καθημερινότητα.

Ακόμη και στην Αθήνα, η πολιτική παρουσία του δημάρχου Χάρη Δούκα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας Αυτοδιοίκησης που επιχειρεί να οικοδομήσει απευθείας σχέση με την κοινωνία, πέρα από τις παραδοσιακές γραμμές της κεντρικής πολιτικής αντιπαράθεσης. Είναι μια τάση που δεν περιορίζεται σε ένα πρόσωπο ή μία παράταξη, αλλά συναντάται πλέον σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο στοιχείο. Η Αυτοδιοίκηση παύει σταδιακά να αντιμετωπίζεται ως πολιτικό «δεύτερο επίπεδο». Δήμοι και περιφέρειες διεκδικούν μεγαλύτερο λόγο στις ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις, στην κλιματική πολιτική, στη στέγαση, στις κοινωνικές υποδομές και συνολικά στις αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα τις τοπικές κοινωνίες.

Το παράδοξο της συγκέντρωσης εξουσίας

Τα ευρήματα δημιουργούν, όμως, και ένα ευρωπαϊκό παράδοξο. Ενώ οι πολίτες δηλώνουν ότι εμπιστεύονται περισσότερο την Αυτοδιοίκηση, μεγάλο μέρος των αποφάσεων, των αρμοδιοτήτων και κυρίως των οικονομικών πόρων εξακολουθεί να περνά από τις εθνικές κυβερνήσεις.

Στην Ελλάδα το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα λόγω της διαχρονικής εξάρτησης των δήμων από το κεντρικό κράτος. Η συζήτηση για πραγματική οικονομική και διοικητική αυτοτέλεια της Αυτοδιοίκησης παραμένει ανοιχτή, την ώρα που δήμοι καλούνται να διαχειριστούν ολοένα περισσότερες κοινωνικές, περιβαλλοντικές και αναπτυξιακές ανάγκες.

Τα στοιχεία των ευρωπαϊκών ερευνών προσφέρουν πλέον ένα ισχυρό επιχείρημα υπέρ μιας διαφορετικής κατεύθυνσης: περισσότερη αποκέντρωση, περισσότερες αρμοδιότητες και περισσότεροι πόροι εκεί όπου καταγράφεται μεγαλύτερη κοινωνική εμπιστοσύνη.

Η εικόνα που διαμορφώνεται στην Ευρώπη είναι δύσκολο να παραβλεφθεί. Με τις εθνικές κυβερνήσεις να συγκεντρώνουν μόλις 36% εμπιστοσύνη και την Αυτοδιοίκηση να βρίσκεται στο 61%, η πολιτική συζήτηση για το ποιος πρέπει να έχει μεγαλύτερο λόγο στις αποφάσεις αποκτά πλέον συγκεκριμένη αριθμητική βάση. Και αυτή τη φορά, οι αριθμοί δείχνουν προς τις πόλεις και τις περιφέρειες.