Δίκη Φιλιππίδη: Η πρόταση για αθώωση του από τον Εισαγγελέα ή όταν το “γιατί τώρα” υπερίσχυε του “τι έγινε”;

του Αγγέλου Γαβρή

Η πρόσφατη εισαγγελική πρόταση στην υπόθεση του Πέτρου Φιλιππίδη, που εισηγείται την απαλλαγή του κατηγορουμένου για την πράξη της απόπειρας βιασμού, φέρνει ξανά στην επιφάνεια το θεσμικό και κοινωνικό έλλειμμα: την ενοχοποίηση του θύματος.

Ο εισαγγελέας στηρίζει την πρότασή του σε 38 σημεία «αντιφατικών καταθέσεων», αποδίδοντας παράλληλα ευθύνη στην καταγγέλλουσα για την καθυστέρηση καταγγελίας, έντεκα χρόνια μετά το φερόμενο συμβάν. Παράλληλα, αναγνωρίζει πως ο κατηγορούμενος προέβη σε «ανάρμοστη, ανήθικη, αισχρή, κατακριτέα» συμπεριφορά, την οποία, ωστόσο, εντάσσει σε αδικήματα παραγεγραμμένα, αποκλείοντας ρητά το ενδεχόμενο βιασμού.

Η επιχειρηματολογία αυτή φέρει σαφή στοιχεία της παρωχημένης και επικίνδυνης νοοτροπίας του «blame the victim». Το ερώτημα δεν είναι «αν το θύμα άργησε να μιλήσει», αλλά γιατί αναγκάστηκε να σιωπήσει. Δεν είναι η καθυστέρηση της καταγγελίας τεκμήριο ψεύδους· είναι συχνά απόδειξη τραύματος, φόβου, κοινωνικής πίεσης, επαγγελματικού εκβιασμού.

Είναι επιστημονικά και κοινωνιολογικά τεκμηριωμένο ότι πολλές γυναίκες αδυνατούν να μιλήσουν αμέσως, και η δικαιοσύνη έχει την υποχρέωση να εξετάζει το περιεχόμενο των καταγγελιών και όχι το timing τους ως απόλυτο κριτήριο αξιοπιστίας. Η εγκληματική πράξη του βιασμού δεν ακολουθεί προκαθορισμένα πρότυπα· δεν υπάρχει «συνηθισμένος» βιαστής, ούτε «ορθό» σενάριο καταγγελίας.

Η αποδοχή της άποψης ότι «αν υπήρχε επαφή μετά το συμβάν, αποκλείεται ο βιασμός», εκφράζει άγνοια της δυναμικής εξουσίας, του φόβου και της ψυχολογικής βίας που συχνά συνοδεύουν τέτοιες υποθέσεις. Οι ανθρώπινες σχέσεις δεν είναι πάντα ευθύγραμμες· και μια γυναίκα μπορεί να συνεχίσει να έχει επικοινωνία με τον φερόμενο θύτη, είτε από φόβο είτε από ανάγκη, είτε υπό καθεστώς επαγγελματικής εξάρτησης.

Το τεκμήριο αθωότητας είναι θεμέλιο της ποινικής δίκης – αφορά όμως τον κατηγορούμενο, όχι την αυτόματη ενοχοποίηση του θύματος. Δεν μπορεί κάθε καθυστέρηση στην καταγγελία, κάθε συναισθηματική σύγχυση, κάθε διαφορά έκφρασης να βαφτίζεται «αντίφαση» ή «ένδειξη αναξιοπιστίας».

Η κοινωνία οφείλει να επαγρυπνεί: μια δικαστική κρίση μπορεί να είναι νομικά ορθή αλλά κοινωνικά τραυματική. Η δικαιοσύνη δεν είναι απλώς το γράμμα του νόμου – είναι και το ήθος της δημοκρατίας.

Και αυτό το ήθος σήμερα δοκιμάζεται.

Σημείωση: Το παρόν άρθρο αποτελεί προσωπική γνώμη του συντάκτη. Ο κατηγορούμενος Πέτρος Φιλιππίδης τελεί υπό το τεκμήριο της αθωότητας έως την έκδοση τελεσίδικης απόφασης από το αρμόδιο δικαστήριο.