Ειρήνη-Ακριβή Νταή :«Η φτώχεια σήμερα είναι ορατή και παγιωμένη»  

Στο τελευταίο επεισόδιο του podcast «To the Point», ο δημοσιογράφος Μπάμπης Καραγεωργίου συνομιλεί με την Ειρήνη-Ακριβή Νταή, διδάκτορα Οικονομικών Επιστημών του ΕΚΠΑ και συντονίστρια της Ομάδας Κοινωνικής Ανάλυσης του Ινστιτούτου ΕΝΑ, για τη φτώχεια, τις κοινωνικές ανισότητες και τη σχέση των νέων με την πολιτική. Στο επίκεντρο της συζήτησης τίθεται το ερώτημα τι σημαίνει σήμερα «προοδευτικός χώρος» και ποιος μπορεί να είναι ο ρόλος της τοπικής αυτοδιοίκησης στη βελτίωση της καθημερινότητας των πολιτών.

Η φτώχεια ως σταθερή συνθήκη

Η Ειρήνη-Ακριβή Νταή επισημαίνει ότι η φτώχεια στην Ελλάδα δεν αποτελεί πλέον ένα παροδικό ή αόρατο φαινόμενο. Αντίθετα, πρόκειται για μια κατάσταση που έχει παγιωθεί και μάλιστα σε υψηλά επίπεδα. Σύμφωνα με τους σχετικούς δείκτες, περίπου το 20% του πληθυσμού βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας, ενώ οι δείκτες ανισότητας παραμένουν σταθερά αυξημένοι τα τελευταία χρόνια.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι η αύξηση της απασχόλησης δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε μείωση της φτώχειας. Όπως τονίζει, ακόμη και η εργασία —ακόμη και σχετικά σταθερή εργασία— δεν αποτελεί πλέον εγγύηση αξιοπρεπούς διαβίωσης. Η εικόνα είναι ακόμη πιο επιβαρυμένη για τα μονογονεϊκά νοικοκυριά, όπου περίπου το 50% αντιμετωπίζει κίνδυνο φτώχειας, καθώς και για τους νέους και τα παιδιά, σε ένα περιβάλλον αυξημένου κόστους ζωής.

Ανισότητες, πρόσβαση και αξιοπρέπεια

Η συζήτηση ξεφεύγει από τα στενά οικονομικά μεγέθη και αγγίζει το ζήτημα της αξιοπρέπειας. Σύμφωνα με έρευνες του Ινστιτούτου ΕΝΑ, το αίσθημα ότι οι βασικές ανάγκες καλύπτονται και ότι οι πολίτες ζουν με αξιοπρέπεια υποχωρεί σταθερά χρόνο με τον χρόνο.

Παρά την επίκληση της οικονομικής ανάπτυξης και των θετικών μακροοικονομικών δεικτών, τα οφέλη δεν διαχέονται στην κοινωνία. Το αυξημένο κόστος ζωής, ο πληθωρισμός, η στεγαστική κρίση και η αίσθηση έλλειψης δικαιοσύνης δημιουργούν ένα γενικευμένο κλίμα κοινωνικής κόπωσης και αγανάκτησης. Δεν είναι τυχαίο, όπως σημειώνει, ότι στις περισσότερες κοινωνικές έρευνες η διαφάνεια και η δικαιοσύνη αναδεικνύονται ως κορυφαίες προτεραιότητες για τους πολίτες.

Η τοπική αυτοδιοίκηση ως πεδίο κοινωνικής πολιτικής

Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφιερώνεται στον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης. Παρότι οι δήμοι και οι περιφέρειες λειτουργούν με περιορισμένους πόρους και αρμοδιότητες, μπορούν να αποτελέσουν κρίσιμους φορείς άσκησης κοινωνικής πολιτικής.

Δομές όπως τα κοινωνικά παντοπωλεία, τα κοινωνικά φαρμακεία, το πρόγραμμα «Βοήθεια στο Σπίτι» και οι υπηρεσίες κοινωνικής φροντίδας αναδεικνύουν τον κομβικό ρόλο της αυτοδιοίκησης στην καθημερινότητα των πολιτών. Ωστόσο, όπως τονίζει η Ειρήνη-Ακριβή Νταή, το ζητούμενο δεν είναι απλώς η απορρόφηση των περιορισμένων πόρων, αλλά η στοχευμένη αξιοποίησή τους με βάση τις πραγματικές ανάγκες των τοπικών κοινωνιών, μέσα από ένα συνεκτικό και κοινωνικά δίκαιο σχέδιο.

Προοδευτικός χώρος και συμμετοχή

Τι σημαίνει σήμερα «προοδευτικός χώρος»; Για την Ειρήνη-Ακριβή Νταή, η προοδευτική πολιτική δεν είναι απλώς μια ταυτότητα, αλλά ένα σύνολο αξιών, συγκεκριμένων προτάσεων και συμμετοχικών διαδικασιών. Σε μια περίοδο κοινωνικής κούρασης και απογοήτευσης, αναδεικνύεται έντονα η ανάγκη για συλλογική δράση, συμμετοχή και επανασύνδεση της πολιτικής με τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας.

Οι νέοι, όπως σημειώνει, δεν αδιαφορούν για την πολιτική. Αντίθετα, αποστασιοποιούνται όταν δεν βλέπουν απαντήσεις στα βασικά ζητήματα που καθορίζουν τη ζωή τους: τη στέγαση, την εργασία, το εισόδημα και την προοπτική του μέλλοντος. Η τοπική αυτοδιοίκηση μπορεί να λειτουργήσει ως χώρος επανασύνδεσης, μέσα από συμμετοχικές διαδικασίες, συμβούλια νέων και ουσιαστικό διάλογο.

Το στεγαστικό ως κεντρικό στοίχημα

Κλείνοντας τη συζήτηση, η Ειρήνη-Ακριβή Νταή ξεχωρίζει το στεγαστικό ως το πιο κρίσιμο ζήτημα για τα επόμενα χρόνια. Όταν το 50% ή και το 60% του εισοδήματος κατευθύνεται στο ενοίκιο, οι δυνατότητες για ποιότητα ζωής, κοινωνική κινητικότητα και σχεδιασμό του μέλλοντος περιορίζονται δραματικά.

Η αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης, όπως υπογραμμίζει, δεν αφορά μόνο τους νέους αλλά το σύνολο της κοινωνίας και αποτελεί βασική προϋπόθεση για μια πιο δίκαιη και βιώσιμη καθημερινότητα.

Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει:

«Καμία οικονομική ανάπτυξη και πρόοδος δεν μπορεί να είναι δίκαιη, βιώσιμη και εφικτή χωρίς κοινωνική δικαιοσύνη και περιβαλλοντική ανθεκτικότητα».

Ακούστε την συζήτηση εδώ: https://open.spotify.com/episode/3XU5BZNuwd5excpaLJrQIF