Η Κεντροαριστερά που χρειαζόμαστε- του Χρήστου Δούκα

Η συζήτηση για την Κεντροαριστερά επιστρέφει επίμονα, όχι ως αφηρημένη ιδεολογική άσκηση αλλά ως υπαρξιακό ερώτημα για την ίδια την κοινωνία. Σε μια περίοδο πολλαπλών κρίσεων, πολιτικής απαξίωσης και κοινωνικής ασφυξίας, το ζήτημα δεν είναι αν χρειαζόμαστε μια Κεντροαριστερά, αλλά ποια Κεντροαριστερά μπορεί να απαντήσει στις πραγματικές ανάγκες της εποχής.

Το πρώτο θεμελιώδες ερώτημα αφορά τον ίδιο τον χαρακτήρα του κόμματος. Ανοικτό κόμμα της κοινωνίας ή κλειστό κόμμα των μηχανισμών. Η διάκριση δεν είναι οργανωτική λεπτομέρεια, αλλά βαθιά πολιτική επιλογή. Ένα ανοικτό κόμμα δεν φοβάται τη συμμετοχή, την πολυφωνία και τη διαφωνία. Αντίθετα, τις αντιμετωπίζει ως πηγή δύναμης και ενότητας σε ανώτερο επίπεδο. Οι αποφάσεις του δεν λαμβάνονται σε κλειστά γραφεία, αλλά μέσα από διαφανείς διαδικασίες, ουσιαστικό διάλογο με κοινωνικούς φορείς, κινήματα, επιστημονικές κοινότητες και την τοπική αυτοδιοίκηση. Σε αυτό το πλαίσιο, η κοινωνία δεν αντιμετωπίζεται ως εκλογική δεξαμενή, αλλά ως ισότιμος πολιτικός εταίρος, με τις αγωνίες για την ακρίβεια, την εργασία, το περιβάλλον, την τεχνολογία, τα δικαιώματα και τη δημοκρατία να μετατρέπονται σε συγκεκριμένες προγραμματικές δεσμεύσεις με λογοδοσία.

Στον αντίποδα, το κόμμα των μηχανισμών λειτουργεί ως κλειστό σύστημα αναπαραγωγής ισχύος. Κυριαρχείται από γραφειοκρατικές λογικές, όπου η πολιτική γραμμή δεν παράγεται από την κοινωνία αλλά από εσωτερικούς συσχετισμούς. Η κριτική αντιμετωπίζεται ως απειλή, η διαφορετική άποψη ως υπονόμευση.

Οι διαδικασίες υπάρχουν για να νομιμοποιούν προειλημμένες αποφάσεις, οδηγώντας αναπόφευκτα στην αποξένωση των πολιτών, στην απαξίωση της συλλογικής δράσης και τελικά στον κυνισμό και την αποχή. Η εμπειρία δείχνει ότι η πρώτη επιλογή είναι στρατηγικά νικηφόρα, ενώ η δεύτερη οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στη συρρίκνωση και την ήττα.
Το δεύτερο κρίσιμο ερώτημα αφορά τη στρατηγική κατεύθυνση. Προοδευτική πορεία ή συνέχιση της στασιμότητας. Η πρόοδος σήμερα δεν μπορεί να μετρηθεί μόνο με δείκτες και αριθμούς. Σε έναν κόσμο αβεβαιότητας και αλλεπάλληλων κρίσεων, κρίνεται από την ποιότητα ζωής, τη δικαιοσύνη, τη βιωσιμότητα και τη δημοκρατική ανθεκτικότητα. Το ερώτημα δεν είναι απλώς αν κινούμαστε προς τα εμπρός, αλλά προς τα πού και για ποιους.

Η προοδευτική στρατηγική δεν είναι μια βελούδινη συνάθροιση προτάσεων. Είναι διαδικασία τομών, διαλόγου, διαπραγμάτευσης και αναγκαίων ρήξεων με κατεστημένες λογικές και συμφέροντα. Οι κοινωνικές αντιθέσεις όχι μόνο δεν έχουν εκλείψει, αλλά οξύνονται, με τον πλούτο και τις ευκαιρίες να κατανέμονται ακόμη πιο άνισα. Σε αυτό το πλαίσιο, καμία προοδευτική στρατηγική δεν μπορεί να ευδοκιμήσει χωρίς καθαρή θέση στο ζήτημα της εξουσίας. Καμία συνεργασία με τη Δεξιά και την Κεντροδεξιά, που λειτουργούν πλέον ως εμπόδιο στην κοινωνική και παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας.

Η επιμονή σε σενάρια «συναίνεσης» και «σύγκλισης» με τη δεξιά διακυβέρνηση οδηγεί, στην ελληνική πραγματικότητα, σε πολιτική αυτοχειρία του προοδευτικού σχεδίου. Σε αυτό το φως πρέπει να ιδωθεί και η έντονη αντίδραση απέναντι στην πρόταση του Δημάρχου Αθηναίων για σαφή δέσμευση σε επίπεδο συνεδρίου. Μια αντίδραση που δεν προέρχεται μόνο από κυβερνητικούς κύκλους, αλλά και από πρόθυμους διαμεσολαβητές της εξουσίας και αναπαραγωγούς μιας πολιτικής κανονικότητας που έχει εξαντλήσει τα όριά της.

Η προοδευτική σύγκλιση δεν είναι τεχνοκρατικό ζήτημα ούτε ουδέτερη επιλογή. Είναι κεντρικό πολιτικό διακύβευμα. Και ως τέτοιο δεν μπορεί να αποφασιστεί ερήμην της κοινωνίας. Απαιτεί συμμετοχή, διαφάνεια και καθαρή λαϊκή εντολή. Μόνο έτσι μπορεί να υπάρξει μια Κεντροαριστερά αντάξια των αναγκών και των προσδοκιών της εποχής.