Μακρόν – Μέρτς ανησυχούν δημόσια για τις Δημοκρατίες της Ευρώπης

Η κοινή παρέμβαση του Γερμανού Καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς και του Γάλλου Προέδρου Εμανουέλ Μακρόν, με αφορμή την 35η επέτειο της Επανένωσης της Γερμανίας, αποτυπώνει με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο τον υπαρξιακό φόβο που διατρέχει πλέον τις ευρωπαϊκές ηγεσίες: η φιλελεύθερη δημοκρατία της ηπείρου απειλείται, όχι μόνο απ’ έξω, αλλά και εκ των έσω.

Ο Μερτς, με δραματικούς τόνους, μίλησε για τη συγκρότηση ενός «άξονα αυταρχικών κρατών» που επιτίθενται ευθέως στον δυτικό δημοκρατικό τρόπο ζωής. Στο λόγο του, τοποθέτησε τη σύγκρουση σε ιστορικό πλαίσιο, συγκρίνοντάς τη με τις πιο επικίνδυνες στιγμές του Ψυχρού Πολέμου. Όπως τόνισε, «η λάμψη της φιλελεύθερης δημοκρατίας εξασθενεί», καθώς ο κόσμος πλέον δεν θεωρεί αυτονόητο ότι θα ακολουθήσει τις αξίες και τα πρότυπα της Δύσης. Η Ευρώπη, είπε, οφείλει να ανακτήσει την ικανότητα να υπερασπίζεται την ελευθερία της — πολιτικά, στρατιωτικά και οικονομικά.

Ο Μακρόν κινήθηκε στην ίδια γραμμή, αλλά πρόσθεσε έναν πιο εσωτερικό προβληματισμό: την «εκφυλιστική φθορά» της ίδιας της δημοκρατικής ζωής εντός των ευρωπαϊκών κοινωνιών. «Δεν απειλούμαστε μόνο απ’ έξω», είπε, «αλλά και από μέσα: στρεφόμαστε εναντίον του ίδιου μας του εαυτού, αμφισβητούμε τη δημοκρατία μας». Η ρητορική του είχε σαφή στόχο τη διαβρωτική επίδραση των κοινωνικών δικτύων, τα οποία —όπως υπογράμμισε— «παραδώσαμε σε αμερικανούς και κινέζους επιχειρηματίες, χωρίς ενδιαφέρον για τη δημοκρατική λειτουργία των κοινωνιών μας».

Οι δύο ηγέτες, πέρα από την πολιτική ανάλυση, προειδοποίησαν και για τις οικονομικές επιπτώσεις ενός κόσμου που επαναχαράσσει σύνορα και ισορροπίες. Ο Μερτς μίλησε για την ανάγκη να αποφευχθεί ένα νέο κύμα προστατευτισμού και να δοθεί έμφαση στην ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, είπε, πρέπει να επαναπροσδιορίσει τη θέση της σε έναν κόσμο όπου «ο εγωισμός γίνεται ξανά ορατός», ενώ οι κοινωνικές υποσχέσεις των μεταπολεμικών δεκαετιών αποδεικνύονται όλο και δυσκολότερο να τηρηθούν.

Ο Μακρόν, γνωστός για την εμμονή του στη «στρατηγική αυτονομία» της Ευρώπης, έδειξε να συμφωνεί πλήρως: «Η παγκόσμια τάξη ξαναγράφεται», είπε. «Αν δεν ενισχύσουμε την πολιτική και οικονομική μας ανεξαρτησία, θα μετατραπούμε από δρώντες σε θεατές της ιστορίας».

Η συνάντηση του Παρισιού και του Βερολίνου στέλνει σαφές μήνυμα: η Ευρώπη εισέρχεται σε περίοδο θεμελιακής αναθεώρησης των αξιών και των συμμαχιών της. Πίσω από τη ρητορική περί ενότητας και ελευθερίας, διαφαίνεται η ανησυχία για μια ήπειρο που, αν δεν ανανεώσει το δημοκρατικό της συμβόλαιο και την κοινωνική της συνοχή, κινδυνεύει να γίνει πεδίο μάχης ανάμεσα σε αυτοκρατορικές φιλοδοξίες και εσωτερικούς δαίμονες.