PES: Η διακήρυξη “καμπανάκι” στην Ε.Ε – Το κείμενο-μανιφέστο

Η Διακήρυξη του Άμστερνταμ από την ομάδα του PES δεν αποτελεί μια ακόμη πολιτική τοποθέτηση για τα ευρωπαϊκά ζητήματα∙ είναι ένα καμπανάκι για μια Ένωση που φαίνεται να απομακρύνεται από τις ίδιες της τις θεμελιώδεις δεσμεύσεις. Όταν η εδαφική συνοχή –ο πυρήνας της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης– μετατρέπεται από στρατηγική υποχρέωση σε «εθνική υπόθεση», η πολιτική συζήτηση αλλάζει επίπεδο. Οι προοδευτικές δυνάμεις βλέπουν καθαρά ότι το νέο μείγμα πολιτικών της Επιτροπής αφήνει δήμους και περιφέρειες εκτεθειμένους και θέτει υπό αμφισβήτηση τη δυνατότητα της Ευρώπης να λειτουργήσει ως ενωμένη, δημοκρατική δύναμη απέναντι στις ιστορικές της προκλήσεις.

Το πολιτικό διακύβευμα είναι βαθύτερο από τον δημόσιο διάλογο που επιχειρεί να διατηρήσει η Κομισιόν. Η εγκατάλειψη της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, η προσπάθεια «εθνικοποίησης» του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού και η μετατροπή των πολιτικών συνοχής σε απλές συναλλαγές υπονομεύουν τη δημοκρατική νομιμοποίηση της Ένωσης και αφήνουν ολόκληρες περιοχές χωρίς σταθερή προοπτική ανάπτυξης. Σε μια περίοδο ανόδου της πόλωσης και του ευρωσκεπτικισμού, το PES επιλέγει να σηκώσει το πολιτικό βάρος της προειδοποίησης: χωρίς συνοχή, η Ευρώπη γίνεται πιο ευάλωτη, πιο άνιση και λιγότερο δίκαιη για τους πολίτες της.

Η Διακήρυξη του Άμστερνταμ της Ομάδας του PES – Οι Κοινότητες Μας, Το Μέλλον Μας: Για μια Ένωση που Λειτουργεί για Όλους

1. Μια Ένωση που απομακρύνεται από την ιδρυτική της υπόσχεση δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή
   Η εδαφική συνοχή δεν είναι τεχνικός όρος. Είναι πολιτική δέσμευση θεμελιωμένη στις Συνθήκες: η υπόσχεση ότι κάθε Ευρωπαίος πολίτης, όπου κι αν ζει, δικαιούται ισότιμη πρόσβαση στις ευκαιρίες και στις δημόσιες υπηρεσίες που γεννά η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.
   Είναι η ρητή θέση ότι η γεωγραφία δεν πρέπει να καθορίζει το μέλλον κανενός.
   Κι όμως σήμερα αυτή η υπόσχεση υπονομεύεται σιωπηλά. Η σημερινή Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιλέγει να αποσυρθεί από τις ευθύνες της, να παραδώσει την εδαφική συνοχή στα κράτη-μέλη και να αφήσει περιφέρειες και πόλεις να «διαπραγματευτούν» μόνες τους το μέλλον τους.
2. Τα κράτη-μέλη δεν μπορούν από μόνα τους να γεφυρώσουν τις εσωτερικές τους ανισότητες
   Αν μπορούσαν, το πρόβλημα θα είχε ήδη λυθεί. Σε ολόκληρη την Ευρώπη –από ερημωμένες αγροτικές περιοχές μέχρι βιομηχανικές ζώνες σε μετάβαση– οι ανισότητες έχουν φτάσει σε τέτοιο βάθος που απαιτούν μια καθαρά ευρωπαϊκή απάντηση, με πόρους, συνεργασία, γνώση και συντονισμό σε όλα τα επίπεδα.
   Οι ανισότητες αυτές δεν είναι μόνο εθνικές. Προέρχονται και από τις «τρύπες» της ενιαίας αγοράς, από την ανυπαρξία ουσιαστικής διασυνοριακής συνεργασίας, αλλά και από ευρωπαϊκές προκλήσεις όπως η κλιματική κρίση και οι πράσινες και ψηφιακές μεταβάσεις.
   Η εγκατάλειψη της εταιρικής διακυβέρνησης και της πολυεπίπεδης συνεργασίας δεν είναι απλοποίηση. Είναι υποχώρηση από τη δημοκρατία και την αλληλεγγύη. Σε μια περίοδο που η πόλωση και ο λαϊκισμός δυναμώνουν, είναι πολιτικά ανεύθυνο να αφήνονται οι προοδευτικές πόλεις και περιφέρειες έρμαιο των εκάστοτε εθνικών κυβερνήσεων.
3. Ανταγωνιστικότητα χωρίς συνοχή σημαίνει κατακερματισμός μεταμφιεσμένος σε πρόοδο
   Η προσπάθεια ενίσχυσης της παραγωγικής βάσης της Ευρώπης μετατρέπεται σε έναν αγώνα μηδενικού αθροίσματος μεταξύ περιοχών και κλάδων. Το μοντέλο ανταγωνιστικότητας της Επιτροπής οδηγεί σε χαμηλότερα κοινωνικά και περιβαλλοντικά πρότυπα, ευνοεί μόνο τους «μεγάλους παίκτες» και αδιαφορεί για τις μικρομεσαίες βιομηχανίες, τις τοπικές αλυσίδες, τις υποδομές που κρατούν ζωντανή την ευρωπαϊκή οικονομία.
   Αποσυνδέοντας την ανταγωνιστικότητα από τη συνοχή, η ΕΕ βαθαίνει το χάσμα ανάμεσα στα κέντρα και τις περιφέρειες, στις πόλεις και την ύπαιθρο. Μια πραγματικά βιώσιμη και ανταγωνιστική Ευρώπη οικοδομείται από όλα τα εδάφη της – όχι εις βάρος τους.
4. Το νέο δημοσιονομικό πλαίσιο ακυρώνει τον κοινό ευρωπαϊκό προσανατολισμό
   Η πρόταση της Επιτροπής για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο είναι το πιο ανησυχητικό σημάδι. Με την ιδέα του «ενός πακέτου ανά κράτος-μέλος» τελειώνει η κοινή ευρωπαϊκή πολιτική συνοχής και η Κοινή Αγροτική Πολιτική, μετατρέποντας τον προϋπολογισμό της ΕΕ σε λογιστικό άθροισμα εθνικών κονδυλίων.
   Αυτό δεν είναι μεταρρύθμιση. Είναι εθνικοποίηση. Μειώνει τη διαφάνεια, υποβαθμίζει τον ευρωπαϊκό έλεγχο και θέτει στο περιθώριο τις τοπικές και περιφερειακές αρχές που δίνουν δημοκρατική νομιμοποίηση στη χρήση των ευρωπαϊκών πόρων.
5. Η μετατροπή των διαρθρωτικών ταμείων σε “συναλλαγή” αποδυναμώνει την Ένωση
   Το μοντέλο «χρήματα έναντι μεταρρυθμίσεων» συμπυκνώνει αυτή τη διολίσθηση. Αυτό που ήταν σύμβολο ευρωπαϊκής αλληλεγγύης και μακρόπνοων επενδύσεων κινδυνεύει να γίνει μια απλή συναλλαγή. Οι περιφέρειες που χρειάζονται στήριξη περισσότερο από ποτέ μπορεί να βρεθούν χωρίς δίχτυ προστασίας.
   Η διαδικασία απομακρύνει τα δημοκρατικά όργανα από τον έλεγχο των αποφάσεων. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα περιφερειακά συμβούλια μετατρέπονται σε θεατές, ενώ κρίσιμες επιλογές λαμβάνονται τεχνοκρατικά, χωρίς λογοδοσία.
6. Η Ευρώπη χρειάζεται στρατηγική – όχι ετήσιο παζάρι επιβίωσης
   Η εγκατάλειψη της επταετούς προχρηματοδότησης απειλεί τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Περιφέρειες, δήμοι, κοινωνικοί φορείς χρειάζονται σταθερότητα για να επενδύσουν στις δεξιότητες, στις υποδομές, στην πράσινη και ψηφιακή μετάβαση.
   Αντί για στρατηγική, η Επιτροπή τους ζητά να διαγωνίζονται κάθε χρόνο για τα ίδια χρήματα, χωρίς καμία βεβαιότητα. Η ευελιξία είναι αναγκαία, αλλά μόνο όταν συνοδεύεται από σταθερή, εγγυημένη χρηματοδότηση για όλα τα ευρωπαϊκά εδάφη.
7. Μια ψεύτικη υπόσχεση ακόμη και για τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές
   Το προτεινόμενο ποσό των 218 δισ. ευρώ για τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές δεν αποτελεί εγγύηση δικαιοσύνης. Βασίζεται αποκλειστικά στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ, έναν δείκτη τυφλό στις κοινωνικές ανισότητες και ανεπαρκή για να αποτυπώσει την πραγματική εικόνα.
   Η εστίαση μόνο στις «λιγότερο ανεπτυγμένες» εγκαταλείπει την αρχή ότι η συνοχή είναι καθολική ευρωπαϊκή πολιτική, όχι στοχευμένη παροχή. Με τις προτάσεις αυτές κινδυνεύουν να μείνουν πίσω οι μεταβατικές και οι αναπτυγμένες περιφέρειες, υπονομεύοντας την ενότητα του ευρωπαϊκού σχεδίου.
8. Οι συνέπειες αυτής της πορείας: μια πιο αδύναμη, πιο διχασμένη, πιο καχύποπτη Ευρώπη
   Η συνοχή μετατρέπεται σε ανταγωνισμό. Οι περιφέρειες θα παλεύουν για το ίδιο πακέτο πόρων, τα υπουργεία για τα ίδια κονδύλια, οι πολιτικές για ένα κοινό «πορτοφόλι» χωρίς στρατηγική στόχευση.
   Αυτό δεν παράγει αποτελεσματικότητα. Παράγει κατακερματισμό, ανασφάλεια και απώλεια εμπιστοσύνης. Δεν είναι η Ευρώπη της συνεργασίας και της κοινής ευθύνης. Είναι μια Ευρώπη που στέκεται μακριά από τις ίδιες τις πληγές της.
9. Ως προοδευτικές δυνάμεις, απαιτούμε η συνοχή να γίνει ξανά η στρατηγική πυξίδα της Ευρώπης
   Η Ευρώπη χρειάζεται νέα πορεία. Η συνοχή δεν είναι εμπόδιο στην ανταγωνιστικότητα – είναι η βάση της. Μόνο μια Ευρώπη που αναγνωρίζει τη σημασία κάθε περιοχής, με πολυεπίπεδη διακυβέρνηση και ουσιαστική συμμετοχή όλων των δημοκρατικών θεσμών, μπορεί να ανακτήσει την εμπιστοσύνη των πολιτών.
   Ο επόμενος μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός πρέπει να επιστρέψει στα σταθερά, επταετή πλαίσια. Οι περιφέρειες πρέπει να είναι εταίροι – όχι απλοί δικαιούχοι.
   Μια ισχυρή Ευρώπη χτίζεται στην ενότητα, στη δικαιοσύνη, στις κοινές ευθύνες. Αν θέλουμε μια Ένωση πιο δίκαιη και πιο δημοκρατική, πρέπει να επιστρέψουμε στα εδάφη της – εκεί όπου ζουν οι πολίτες, εκεί όπου γεννιέται η ελπίδα και εκεί όπου η υπόσχεση της Ευρώπης οφείλει να υλοποιείται καθημερινά.

Παρουσιάστηκε στις 17 Οκτωβρίου 2025 στη Έκτακτη Συνεδρίαση της Ομάδας PES στο Άμστερνταμ.