Ταμείο Ανάκαμψης: Στον «κόκκινο συναγερμό» η Ελλάδα – 4 δισ. ευρώ κινδυνεύουν να χαθούν ως το 2026

Με το χρονόμετρο να μετρά αντίστροφα και λιγότερο από έναν χρόνο να απομένει για την ολοκλήρωση του προγράμματος, το ελληνικό Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας βρίσκεται στο πιο κρίσιμο σταυροδρόμι του. Παρά την αρχική δυναμική και τη σημαντική συμβολή του στην αύξηση των επενδύσεων παγίων στο 15,3% του ΑΕΠ το 2023, έναντι 11% το 2019, οι αριθμοί δείχνουν τώρα πως η πορεία απορρόφησης κινδυνεύει να εκτροχιαστεί.

Από τα συνολικά 36 δισ. ευρώ που εξασφάλισε η Ελλάδα –το 16,3% του ΑΕΠ–, τα 15,5 δισ. προορίζονταν για δάνεια σε επιχειρήσεις με στόχο επενδύσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας. Όμως σχεδόν το ένα τέταρτο αυτών των κεφαλαίων, περίπου 4 δισ. ευρώ, φαίνεται πως δεν θα απορροφηθεί έως τον Αύγουστο του 2026. Ένα ποσό που, αν χαθεί, θα ακυρώσει στην πράξη τον στόχο για έναν νέο παραγωγικό μετασχηματισμό της χώρας.

Μέχρι σήμερα, έχουν συμβασιοποιηθεί έργα ύψους 8 δισ. ευρώ που αντιστοιχούν σε συνολικές επενδύσεις 17,5 δισ. ευρώ, χάρη στη συγχρηματοδότηση από τις τράπεζες και τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς ΕΤΕπ και EBRD. Ωστόσο, μόλις το 50% έχει εκταμιευθεί, κάτι που αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να χαθεί πολύτιμος χρόνος.

Σύμφωνα με τον Διευθύνοντα Σύμβουλο της Eurobank, Φωκίωνα Καραβία, ρεαλιστικός στόχος είναι να συμβασιοποιηθεί το 75%-80% των κεφαλαίων έως το καλοκαίρι του 2026. Όπως σημείωσε, οι τράπεζες «είναι έτοιμες να στηρίξουν το επενδυτικό κύμα», αλλά προειδοποίησε ότι οι επόμενοι έντεκα μήνες είναι καθοριστικοί για να «κλειδώσουν» οι επιχειρήσεις τα φθηνά δάνεια.

Παρά τη φαινομενική αισιοδοξία, οι καθυστερήσεις σε εμβληματικά έργα προκαλούν ανησυχία στις Βρυξέλλες. Στο μικροσκόπιο έχουν μπει το πρόγραμμα «Εξοικονομώ», η ανακαίνιση 81 νοσοκομείων και η κατασκευή 156 κέντρων υγείας, ο ψηφιακός μετασχηματισμός του ΟΣΕ, ο ΒΟΑΚ και οι υποδομές δέσμευσης CO₂. Τα έργα αυτά, όπως παραδέχονται κυβερνητικές πηγές, ίσως χρειαστεί να επανασχεδιαστούν ή να μεταφερθούν στο νέο ΕΣΠΑ 2021-2027, ώστε να αποφευχθεί η απώλεια ευρωπαϊκών κονδυλίων.

Η κυβέρνηση οφείλει εντός δεκαπέντε ημερών να αποφασίσει ποια έργα θα προχωρήσουν και ποια θα «κοπούν». Οι Ευρωπαίοι δεν ζητούν πια μόνο απορρόφηση κονδυλίων, αλλά πραγματικά αποτελέσματα – έργα που λειτουργούν, αποδίδουν και αλλάζουν το παραγωγικό μοντέλο. Οι έλεγχοι που θα ακολουθήσουν θα είναι αυστηροί και δειγματοληπτικοί, καθώς η Ε.Ε. θέλει να βεβαιωθεί ότι κάθε ευρώ πιάνει τόπο.

Η πρόσφατη έγκριση της 6ης δόσης ύψους 2,1 δισ. ευρώ έδωσε προσωρινή ανάσα, όμως τα δύσκολα είναι μπροστά. Μέχρι τα μέσα Δεκεμβρίου, το υπουργείο Οικονομικών πρέπει να υποβάλει το 7ο αίτημα πληρωμής (3,5 δισ. ευρώ), ολοκληρώνοντας 28 ορόσημα, ενώ ως τον Αύγουστο του 2026 πρέπει να «κλείσει» 130 επιπλέον στόχους για να λάβει την τελευταία δόση των 5,4 δισ. ευρώ.

Ο όγκος και η πολυπλοκότητα αυτών των διαδικασιών καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη την πλήρη απορρόφηση των κεφαλαίων. Οι υπηρεσίες του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και των συναρμόδιων υπουργείων καλούνται να τρέξουν επενδύσεις συνολικού προϋπολογισμού 18,2 δισ. ευρώ, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα ιδιωτικά κεφάλαια 17,8 δισ. ευρώ. Αν όμως το 25% των δανείων μείνει αναξιοποίητο, η ζημιά δεν θα είναι μόνο λογιστική.

Θα είναι πολιτική, οικονομική και θεσμική ήττα.
Γιατί η μη αξιοποίηση του Ταμείου δεν σημαίνει απλώς «χαμένα λεφτά». Σημαίνει χαμένη ευκαιρία να αλλάξει η χώρα παραγωγικό υπόδειγμα, να γίνει πιο πράσινη, πιο ψηφιακή, πιο ανθεκτική. Σημαίνει ότι το κράτος και το τραπεζικό σύστημα δεν στάθηκαν στο ύψος της ιστορικής ευθύνης που συνεπάγεται η διαχείριση 36 δισ. ευρώ ευρωπαϊκού πλούτου.

Η κυβέρνηση εμφανίζεται αισιόδοξη ότι «με καλύτερο συντονισμό» θα επιτευχθεί η μέγιστη δυνατή απορρόφηση. Όμως οι ευρωπαϊκές αρχές έχουν ήδη προειδοποιήσει: καμία παράταση μετά το 2026. Και αυτή τη φορά, η απώλεια δεν θα μπορεί να φορτωθεί σε «τεχνικές καθυστερήσεις».