Τάσος Γιαννίτσης: Πολιτικές υπερβάσεις απέναντι στην εθνική-υπαρξιακή απειλή

Θα ξεκινήσω με τρεις διαπιστώσεις:

Πρώτον, η δημογραφική εικόνα της χώρας δεν μας αξίζει. Το τίμημα που ήδη σήμερα πληρώνουμε δεν προέκυψε από κάποια απρόβλεπτα εξωγενή αίτια. Αποτελεί τον αθροιστικό λογαριασμό της πολιτικής αδιαφορίας και αναποτελεσματικότητας στα μηνύματα SOS που εκπέμπονταν, ιδίως τις τελευταίες δύο δεκαετίες.

Δημογραφικό, γήρανση και συρρίκνωση εργατικού δυναμικού δείχνουν μια κοινωνία και ένα πολιτικό σύστημα με ισχυρά συμπτώματα αδράνειας και αυταρέσκειας, που αδυνατεί να αποτρέψει ή να μετριάσει έναν τόσο ισχυρό κίνδυνο και τις συνέπειές του. Η γήρανση, βεβαίως, δεν είναι μόνο ελληνικό πρόβλημα. Όμως πλέον η Ελλάδα ανήκει στις 12 χώρες στον πλανήτη με υπεργήρανση.

Δεύτερον, δημογραφικό και γήρανση εκδηλώνονται σε μια χώρα, η οποία διολισθαίνει, όχι προς τα πίσω, αλλά –ακόμα χειρότερα– προς τα εμπρός, προς ένα νέο σύνολο καταστάσεων, που συνδέονται με όλο και πιο ευάλωτες και επικίνδυνες τάσεις.

Όταν ο Έλον Μασκ φτάνει να σημειώσει ότι η «Ελλάδα πεθαίνει», εκπέμπει ένα μήνυμα ασύλληπτα βαρύ. Αργά αλλά σταθερά διολισθαίνουμε προς συνθήκες που επηρεάζουν με προβληματικό τρόπο όλες τις μεγάλες εθνικές μας εξελίξεις. Για να ανατραπούν χρειάζεται μια γενική κοινωνική και πολιτική εγρήγορση.

Η οικονομική κρίση του 2009 έπαιξε καταλυτικό ρόλο. Οδήγησε στη φυγή εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων και επηρέασε σοβαρά τη γεννητικότητα. Βλέπουμε σήμερα πόσο μια κρίση –στην οποία με ελαφρότητα οδηγηθήκαμε– έχει επιπτώσεις οι οποίες, τολμώ να πω, είναι πολύ πιο βαριές και από την οικονομική και πολιτική κατάρρευση που βιώσαμε.

Η διολίσθηση αυτή είναι και αποτέλεσμα του πολιτικού αρνητισμού να καθορίσει και να υπηρετήσει ένα πλέγμα μεγάλων στόχων, που θα εμπνεύσουν σοβαρές παρεμβάσεις, θα ωθήσουν την κοινωνία προς τα εμπρός και θα εκφράσουν μεγάλες εθνικές προτεραιότητες – όπως σε τρεις σημαντικές προγενέστερες φάσεις της μεταπολίτευσης. Ένας τέτοιος στόχος δεν μπορεί να είναι αν τα πλεονάσματα του προϋπολογισμού θα είναι 1,8% ή 2,3% του ΑΕΠ.

Τρίτον, το πρόβλημα της γήρανσης του πληθυσμού συνδέεται ευθέως με επτά τουλάχιστον μεγάλα προβλήματα, χωρίς την παράλληλη αντιμετώπιση των οποίων κάθε πολιτική παρέμβαση θα έχει πολύ περιορισμένα αποτελέσματα:

Α) Την υπογεννητικότητα. Η ανακοίνωση για κλείσιμο 766 σχολείων σε μια χρονιά, λόγω απουσίας μαθητών, είναι το πιο οδυνηρό μήνυμα που θα μπορούσε να υπάρξει. Πληγώνει βαθιά. Παραπέμπει στο Παραμύθι χωρίς όνομα της Πηνελόπης Δέλτα, 115 χρόνια μετά την πρώτη του δημοσίευση.

Β) Τη χαμηλή πολιτική προτεραιότητα στην αντιμετώπιση των προβλημάτων των νέων ηλικιών. Οι δρόμοι στις πόλεις μας έχουν γεμίσει από χιλιάδες νέους που αισθάνονται τυχεροί να κάνουν τον ντελιβερατζή σε περιστασιακές, παραοικονομικές και σωματικά επικίνδυνες δραστηριότητες. Τι σκέψεις θα κάνουν αυτοί για οικογένεια, παιδιά, αξίες και κοινωνική αλληλεγγύη;

Γ) Τις ευκαιρίες του ελληνικού δυναμικού ηλικίας κάτω των 40 ετών να βρει εργασία στο εξωτερικό, σε συνδυασμό με τις αναιτιολόγητα χαμηλές μισθολογικές αμοιβές και τα προβλήματα στέγασης.

Δ) Μια γενικευμένη διαφθορά στον τρόπο λειτουργίας της κοινωνίας και της πολιτικής, που απογοητεύει και απομακρύνει ιδίως το νεότερο και πιο μορφωμένο πληθυσμό.

Ε) Την ιδεοληπτική και μυωπική μη-αντιμετώπιση του μεταναστευτικού ζητήματος στη χώρα και την προβληματική αντιμετώπιση όσων μεταναστών και παιδιών τους έχουν εγκατασταθεί και ενσωματωθεί εδώ και χρόνια στον ελληνικό χώρο.

ΣΤ) Τη χαμηλή παραγωγικότητα του παραγωγικού μας συστήματος, που επηρεάζει ευθέως τις συνθήκες εργασίας και το επίπεδο αμοιβής Ελλήνων εργαζόμενων και μεταναστών.

Ζ) Την αναποτελεσματικότητα, τις αλλοπρόσαλλες προσεγγίσεις της πολιτικής και την αδιαφορία των διαφόρων μορφών εξουσίας για το πρόβλημα: κρατικής, μιντιακής αλλά και κοινωνικής εξουσίας.

Ο συνδυασμός των παραγόντων αυτών έχει οδηγήσει ώστε η χώρα να έχει πληθυσμιακό έλλειμμα εκατοντάδων χιλιάδων προσώπων. Περίπου 600 χιλ. σε σχέση με τον συνολικό πληθυσμό του 2011 και περίπου 1 εκατομμύριο σε σχέση με τον ενεργό πληθυσμό.

Ο συνδυασμός των παραγόντων αυτών έχει οδηγήσει ώστε η χώρα να έχει πληθυσμιακό έλλειμμα εκατοντάδων χιλιάδων προσώπων. Περίπου 600 χιλ. σε σχέση με τον συνολικό πληθυσμό του 2011 και περίπου 1 εκατομμύριο σε σχέση με τον ενεργό πληθυσμό.

Η τάση αυτή, εάν συνεχιστεί, σημαίνει ότι το 2050 ο ενεργός πληθυσμός θα είναι μικρότερος κατά 2 εκατομμύρια σε σχέση με το 2011. Ουσιαστικά αυτό σημαίνει μια καθίζηση του παραγωγικού ιστού της χώρας, η οποία προφανώς δεν μπορεί να μείνει χωρίς σοβαρές πολιτικές συνέπειες.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποσοτικό. Η χώρα χάνει το πιο εξειδικευμένο και δημιουργικό τμήμα του εργατικού της δυναμικού, αυτό που έφυγε στο εξωτερικό. Χάνει όμως και δυναμικό ανειδίκευτο, που συμβάλλει στην κάλυψη κρίσιμων αναγκών της οικονομίας.

Η απουσία σοβαρής πολιτικής σε αυτά τα μέτωπα παράγει έναν φαύλο κύκλο: λιγότεροι νέοι, μεγαλύτερη γήρανση, μικρότερη παραγωγικότητα, χαμηλότερη ανταγωνιστικότητα, περισσότερη φυγή στο εξωτερικό.

Χρειαζόμαστε, συνεπώς, πολιτικές υπερβάσεις. Όχι ημίμετρα και επιφανειακές κινήσεις εντυπωσιασμού. Χρειάζεται μια συνολική στρατηγική που να αγκαλιάζει την υπογεννητικότητα, την αγορά εργασίας, το μεταναστευτικό, την παιδεία, την κοινωνική συνοχή και την παραγωγικότητα.

Δεν πρόκειται για ένα θέμα που αφορά μόνο αριθμούς ή δείκτες. Είναι ζήτημα εθνικής συνέχειας. Το δημογραφικό δεν είναι στατιστική άσκηση, είναι ζήτημα ύπαρξης.

Το ΠΑΣΟΚ, που στη μεταπολίτευση συνέδεσε την πολιτική του με μεγάλες κοινωνικές τομές, έχει χρέος να θέσει ξανά το ζήτημα αυτό στο επίκεντρο. Να εκφράσει μια στρατηγική εθνικής και κοινωνικής αναγέννησης, με προτάσεις που θα αγγίζουν την καθημερινότητα και τις αγωνίες των πολιτών.

Η αλήθεια είναι σκληρή: χωρίς γενναίες αποφάσεις, χωρίς μια νέα συλλογική αφήγηση και χωρίς εμπνευσμένες πολιτικές, η χώρα κινδυνεύει να χάσει τον αγώνα της ύπαρξής της.