Το φασιστικό playbook και ο νεοφασίστας Τραμπ ως παγκόσμια απειλή

Άρθρο γνώμης του Διεθνολόγου Γιάννη Φωτιάδη*

Δεν πρόκειται για υπερβολή ούτε για ρητορικό σχήμα. Πρόκειται για πολιτική εκτίμηση με όρους Ιστορίας. Ο Ντόναλντ Τραμπ, με βάση τον τρόπο άσκησης της εξουσίας, τη ρητορική, τις πρακτικές και το γεωπολιτικό αποτύπωμα των επιλογών του, συνιστά τη σοβαρότερη απειλή για τη διεθνή σταθερότητα μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Και αν συνυπολογίσει κανείς το μέγεθος της στρατιωτικής και οικονομικής ισχύος των Ηνωμένων Πολιτειών, η απειλή αυτή αποκτά διαστάσεις χωρίς ιστορικό προηγούμενο.

Η διακυβέρνηση Τραμπ εφαρμόζει κατά γράμμα όσα οι μελετητές του φασισμού έχουν περιγράψει εδώ και δεκαετίες. Προσωποπαγής εξουσία, απαξίωση των θεσμών, κατασκευή εσωτερικών και εξωτερικών εχθρών, συστηματικό ψεύδος, ωμή βία ως εργαλείο πολιτικής. Ένα καθεστώς που λειτουργεί όχι ως δημοκρατική κυβέρνηση, αλλά ως διεφθαρμένη τυραννία με αρχηγικό χαρακτήρα.

Οι πολιτικές του αποφάσεις έχουν ήδη απτά και μετρήσιμα αποτελέσματα. Εκατομμύρια άνθρωποι στερούνται προγράμματα υγείας και διατροφικής βοήθειας. Μετανάστες συλλαμβάνονται και απελαύνονται χωρίς καμία εγγύηση δικαίου. Η καταστολή ασκείται με αυθαίρετα μέσα, ενώ περιστατικά ωμής βίας αποδίδονται σε «εξαιρέσεις» ή συγκαλύπτονται επικοινωνιακά.

Παράλληλα, η λογοκρισία επιστρέφει με σύγχρονους όρους: απαγορεύσεις βιβλίων, παρεμβάσεις στην ακαδημαϊκή ελευθερία, υπονόμευση της επιστημονικής γνώσης.

Στο διεθνές πεδίο, η εικόνα είναι ακόμη πιο ανησυχητική.

Η μονομερής χρήση στρατιωτικής ισχύος, οι απειλές κατά κυρίαρχων κρατών και οι δηλώσεις περί «νόμου του ισχυρού» επαναφέρουν μια λογική που η ανθρωπότητα πλήρωσε ακριβά τον 20ό αιώνα. Η ρητορική κορυφαίων στελεχών του περιβάλλοντός του, που απορρίπτουν ανοιχτά το διεθνές δίκαιο, δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας.

Πρόκειται για μια κοσμοθεωρία όπου η βία και η ισχύς αναγορεύονται σε υπέρτατο κανόνα.
Η ιστορική σύγκριση δεν γίνεται ελαφρά τη καρδία. Γίνεται επειδή οι αναλογίες είναι ορατές. Όχι ως μηχανική ταύτιση προσώπων ή εποχών, αλλά ως προειδοποίηση για τη δυναμική των γεγονότων.

Όταν η εξουσία αυτοτοποθετείται υπεράνω νόμων και θεσμών, όταν οι πολιτικοί αντίπαλοι βαφτίζονται «εσωτερικοί εχθροί», όταν η επιθετικότητα παρουσιάζεται ως φυσική τάξη πραγμάτων, τότε οι συναγερμοί οφείλουν να ηχήσουν.

Ιδιαίτερη ευθύνη φέρουν και τα μέσα ενημέρωσης που αντιμετωπίζουν αυτή την πραγματικότητα ως «κανονική πολιτική». Η εξομάλυνση της αυθαιρεσίας και της παραβίασης του διεθνούς δικαίου μέσα από ουδέτερη ή τεχνοκρατική γλώσσα δεν είναι ουδετερότητα. Είναι συνενοχή. Η Ιστορία έχει δείξει πού οδηγεί η κανονικοποίηση του ακραίου.

Η ευθύνη, όμως, δεν σταματά εκεί. Όσοι πολιτικοί, οικονομικοί και τεχνολογικοί παράγοντες επέλεξαν τη σιωπή ή τη συναλλαγή για λόγους συμφέροντος, θα κριθούν με αυστηρότητα. Όχι από ιδεολογική προκατάληψη, αλλά από τα αποτελέσματα των επιλογών τους.

Για την Ευρώπη, το διακύβευμα είναι υπαρξιακό. Η ανάγκη πολιτικής, οικονομικής, στρατιωτικής και τεχνολογικής αυτονομίας δεν είναι πια στρατηγική πολυτέλεια. Είναι όρος επιβίωσης. Η υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η αποκάλυψη των ψεμάτων, η στήριξη όσων αντιστέκονται στον αυταρχισμό αποτελούν καθήκον και όχι επιλογή.

Η Ιστορία δεν προειδοποιεί δύο φορές. Και αυτή τη φορά, τα σημάδια είναι μπροστά μας.