“Από το Εγώ στο Εμείς: Η Μεγάλη Πρόκληση της Συνεργασίας στην Ελλάδα” – Στέφανος Δρακάκης

Η έλλειψη  κουλτούρας συνεργασίας στην Ελλάδα είναι ένα σύνθετο και πολυπαραγοντικό φαινόμενο, με ρίζες στο ιστορικό παρελθόν, το πολιτικό σύστημα και την κοινωνική ψυχολογία.

Διαμορφώθηκε έτσι ένας τρόπος σκέψης όπου η συλλογική δράση συχνά υποχωρεί μπροστά στο ατομικό συμφέρον, την καχυποψία και τον ανταγωνισμό. Αυτή η κουλτούρα, που διαπερνά την καθημερινότητα των πολιτών, αντανακλάται αναπόφευκτα και στο πολιτικό σύστημα, δυσχεραίνοντας τη συνεργασία μεταξύ κομμάτων, θεσμών και κοινωνικών ομάδων.

Ιστορικοί παράγοντες που διαμόρφωσαν την κουλτούρα του “ατομικού αγώνα”

Η Ελλάδα πέρασε αιώνες χωρίς σταθερούς θεσμούς και ενιαία διοίκηση. Από την Οθωμανική περίοδο μέχρι τον Μεσοπόλεμο, οι πολίτες έμαθαν να βασίζονται κυρίως στην οικογένεια και στον στενό κύκλο επιρροής τους για προστασία και πρόοδο.

Αυτό γέννησε:

• ισχυρές προσωπικές σχέσεις, αλλά αδύναμη στάση  εμπιστοσύνης προς το σύνολο της κοινωνίας,
• προτεραιότητα στο συμφέρον της ομάδας έναντι του γενικού καλού,
• καχυποψία απέναντι σε θεσμούς και εξουσία, η οποία συνδέεται μέχρι σήμερα με τη δυσκολία αποδοχής κοινού σχεδιασμού.

Η πολιτική ιστορία συνέβαλε επίσης: εμφύλιοι, διχασμοί, πραξικοπήματα και περίοδοι πολιτικής αστάθειας δημιούργησαν ένα μοντέλο αντιπαλότητας «νικητών – ηττημένων» που δεν επέτρεπε την σύνθεση και τον διάλογο.

Η απουσία εμπιστοσύνης ως θεμέλιο όλων των δυσκολιών συνεργασίας

Η εμπιστοσύνη είναι απαραίτητη για να υπάρξει οποιαδήποτε μορφή συνεργασίας. Στην Ελλάδα όμως:

• οι πολίτες δείχνουν χαμηλή εμπιστοσύνη σε θεσμούς, οργανισμούς και πολιτική,
• επικρατεί ο φόβος «μήπως ο άλλος με εκμεταλλευτεί»,
• η αξιοκρατία αμφισβητείται συστηματικά.

Όταν η εμπιστοσύνη λείπει, οι άνθρωποι διστάζουν να μοιραστούν πληροφορίες, να συνεργαστούν στον χώρο εργασίας ή να συναινέσουν σε διακομματικές πολιτικές λύσεις. Η συνεργασία απαιτεί διαφάνεια και σταθερούς κανόνες — στοιχεία που οι πολίτες συχνά δεν νιώθουν ότι υπάρχουν.

Το εκπαιδευτικό σύστημα και η αναπαραγωγή του ατομισμού

Το ελληνικό σχολείο, παρότι βελτιώνεται σταδιακά, εξακολουθεί να βασίζεται:

• στην ατομική εξέταση,
• στον ανταγωνισμό για βαθμούς,
• στην περιορισμένη ομαδική εργασία,
• στην αποστήθιση αντί για συνεργατική επίλυση προβλημάτων.

Έτσι, οι μαθητές εκπαιδεύονται να ξεχωρίζουν μόνοι τους, όχι να λειτουργούν ως ομάδα. Όταν μεγαλώνουν, μεταφέρουν αυτό το μοτίβο, στην προσωπική τους ζωή, στους χώρους εργασίας και σε όλη την κοινωνία.

Η καθημερινή εργασιακή πραγματικότητα: έλλειψη διαλόγου και συλλογικής ευθύνης

Στις περισσότερες ελληνικές επιχειρήσεις παρατηρείται:

• συγκεντρωτικό μάνατζμεντ,
• έλλειψη κουλτούρας ανατροφοδότησης,
• περιορισμένη ενθάρρυνση πρωτοβουλιών,
• απουσία ξεκάθαρων ρόλων που μειώνει τη διάθεση για συνεργασία.

Όταν οι άνθρωποι δεν έχουν την εμπειρία λειτουργικής συνεργασίας στην καθημερινή τους ζωή, δυσκολεύονται  να τη διεκδικήσουν και στην  κοινωνική τους και ακόμα περισσότερο, σε πολιτικό επίπεδο.

Η πολιτική ως αντανάκλαση της κοινωνίας

Η πολιτική σκηνή αναπαράγει τα χαρακτηριστικά της κοινωνίας. Αν η κοινωνία λειτουργεί με όρους ατομισμού, καχυποψίας και αντιπαλότητας, τότε τα κόμματα:

• δυσκολεύονται να συνεργαστούν,
• δίνουν προτεραιότητα στην επιβίωση και όχι στη σύνθεση,
• φοβούνται ότι η συνεργασία θα θεωρηθεί «υποχώρηση» ή «ήττα».

Έτσι, η έλλειψη κουλτούρας συνεργασίας γίνεται ένας φαύλος κύκλος: η πολιτική τον ενισχύει και ταυτόχρονα τον αντικατοπτρίζει.

Η μετάβαση από το «εγώ» στο «εμείς» δεν είναι απλώς κοινωνική ανάγκη· είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την πρόοδο της χώρας.

Δεν αλλάζει από τη μια μέρα στην άλλη — αλλά μπορεί να αλλάξει με στοχευμένες παρεμβάσεις, συστηματική εκπαίδευση και νέα πρότυπα ηγεσίας.