«Εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης» ή αναγκαία πολιτική αλλαγή;

*Δημήτρης Μακρής, μέλος του Τομέα Καινοτομίας, Έρευνας και Τεχνολογίας

Σχεδόν σε εβδομαδιαία βάση, νέες δημοσκοπήσεις έρχονται στο προσκήνιο και, στη μεγάλη τους πλειονότητα, παρουσιάζουν κοινά δεδομένα. Μια κυβέρνηση που διατηρεί σταθερά διαφορά σχεδόν 15 μονάδων από το δεύτερο κόμμα, παρά τους δείκτες απογοήτευσης και την έντονη αρνητική κριτική σε πτυχές του κυβερνητικού έργου και μια αντιπολίτευση που εμφανίζεται κατακερματισμένη, χωρίς σαφή δυναμική.

Σε αυτό το πλαίσιο, γίνεται σχεδόν αυτονόητη η ερώτηση που επαναλαμβάνεται από δημοσιογράφους και αναλυτές:«Υπάρχει εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης;»Το ερώτημα τίθεται φυσιολογικά από τα ΜΜΕ, αλλά περιορίζει τη συζήτηση σε ένα προβληματικό πλαίσιο. Εκείνο που προκαλεί προβληματισμό, είναι ότι φαίνεται να έχει ενσωματωθεί αυτούσιο και στον δημόσιο λόγο του ίδιου του ΠΑΣΟΚ, ακόμη και σε επίσημες ανακοινώσεις του Οργανωτικού του: «Η εναλλακτική προοδευτική πρόταση διακυβέρνησης».

Το κρίσιμο ερώτημα όμως είναι αν αυτή η προσέγγιση αποτελεί τον σωστό τρόπο πολιτικής αντιπαράθεσης με τη Νέα Δημοκρατία.Κατά την άποψή μου, όχι.Ο όρος «εναλλακτική» δεν είναι απλώς επικοινωνιακά αδύναμος είναι και πολιτικά φτωχός.

Ο εναλλακτικός ετεροπροσδιορίζεται, υπάρχει σε σχέση με κάποιον άλλον. Ορίζει τον εαυτό του όχι από αυτό που είναι, αλλά από αυτό που δεν είναι. Ακόμη κι αν διαφέρει, παραμένει εγκλωβισμένος σε ένα πλαίσιο σύγκρισης με το υφιστάμενο. Πέρα από αυτό, ο όρος δεν προετοιμάζει για καμία εις βάθος διαφοροποίηση, ακόμα και αν αυτή υφίσταται.

Στην καλύτερη περίπτωση, υπονοεί απλώς μια «καλύτερη διαχείριση» των ίδιων πραγμάτων. Δεν προετοιμάζει την κοινωνία για ουσιαστική αλλαγή, για μετασχηματισμό. Δεν μιλά για άλλο μοντέλο. Μιλά για άλλους διαχειριστές.Κυρίως, όμως, πρόκειται για μια φοβική προσέγγιση. Υποβαθμίζει τη διακυβέρνηση της χώρας από πράξη οράματος και συλλογικής κατεύθυνσης σε ζήτημα τεχνικής εναλλαγής: «αν φύγουν αυτοί, είμαστε διαθέσιμοι εμείς». Όμως το πολιτικό ζητούμενο δεν είναι ποιος διαχειρίζεται καλύτερα, αλλά ποια κοινωνία θέλουμε να οικοδομήσουμε, και αυτό το ζητούμενο επιστρέφει από την κοινωνία επιτακτικά.

Η επιλογή αυτού του λόγου βρίσκεται και σε εμφανή δυσαρμονία με την ίδια την ιστορία του ΠΑΣΟΚ. Το ΠΑΣΟΚ δεν γεννήθηκε ούτε μεγάλωσε ως «εναλλακτική λύση». Δεν ζήτησε απλώς την εναλλαγή στην εξουσία. Αντίθετα, επικοινώνησε -και πέτυχε- σε συμμαχία με τον λαό την Αλλαγή. Ένα άλλο κοινωνικό συμβόλαιο, μια διαφορετική αντίληψη για το κράτος, την κοινωνική δικαιοσύνη και τη δημοκρατία.Σήμερα, η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σύνθετη δέσμη προκλήσεων: ακρίβεια, διεθνείς γεωπολιτικές και οικονομικές αναταράξεις, κοινωνικές ανισορροπίες, σύγχρονες ανάγκες που ένας αποδυναμωμένος δημόσιος τομέας αδυνατεί να καλύψει, με αποτέλεσμα τη σταδιακή «εισβολή» ιδιωτών ακόμη και σε ευαίσθητους τομείς όπως η υγεία, εκεί όπου η πολιτική συναντά τον ανθρώπινο πόνο.

Την ίδια στιγμή, παραμένουν ανοιχτές και ενοχλητικές πληγές στη λειτουργία της δημοκρατίας. Εξεταστικές επιτροπές που μπορεί να ολοκληρώνονται θεσμικά και τυπικά, αλλά στην κοινωνική μνήμη καταγράφονται ως υποθέσεις χωρίς απόδοση δικαιοσύνης, ΟΠΕΚΕΠΕ, Τέμπη, υποκλοπές. Πληγές που ενισχύουν το αίσθημα συγκάλυψης, διαβρώνουν την εμπιστοσύνη στους θεσμούς και μας υπενθυμίζουν πως η δημοκρατία δεν αυτοσυντηρείται ούτε είναι αυτονόητη.

Όλα αυτά δεν συνηγορούν στην ανάγκη για μια απλώς εναλλακτική πρόταση. Συνηγορούν στην ανάγκη για μια πολιτική που δεν είναι απλώς διαφορετική, αλλά απολύτως αναγκαία και όσο περνάει ο καιρός γίνεται ακόμα πιο επιτακτική.Μπορεί το ζήτημα της ορολογίας να μοιάζει επικοινωνιακό ή λεκτικό, ίσως ακόμη και θέμα απλής συνθηματολογίας. Στην πραγματικότητα, όμως, είναι βαθιά πολιτικό.

Αφορά το αν η αλλαγή νοείται ως μικρή βελτίωση πάνω σε κάτι που ήδη υπάρχει ή αν πρόκειται για σαφή επιδίωξη μετατόπισης κατεύθυνσης και μιας φυγής προς τα μπρος.Αυτό που χρειάζεται να ειπωθεί πρέπει να αυτοπροσδιορίζει.

Πρέπει να δηλώνει ξεκάθαρα προς τα πού πάμε.

Πρέπει να ενσωματώνει έναν αξιακό πυρήνα που διαφοροποιείται με σαφήνεια από τη σημερινή διακυβέρνηση, την ιδεολογία της, τις αρχές της, της αξίες της. Ακόμα και την ίδια την αισθητική της. Το ζήτημα είναι βαθιά πολιτικό γιατί οι λέξεις διαμορφώνουν σκέψεις, και οι σκέψεις πλαισιώνουν προθέσεις που με τη σειρά τους υλοποιούνται σε πολιτική.

Η ανάγκη της χώρας για μια φυγή προς τα εμπρός δεν μπορεί να εξαντλείται σε αίτημα για εναλλαγή στην εξουσία. Απαιτεί αλλαγή για διαφανή Δημοκρατική Διακυβέρνηση με Κοινωνική Δικαιοσύνη.Αν αυτή είναι η πρόθεση του ΠΑΣΟΚ, τότε οφείλει να το πει, και οφείλει να το πει διαφορετικά.