«Καλή τύχη και ραντεβού στα Δικαστήρια»: Ο Χάρης Δούκας φέρνει την κυβέρνηση Μητσοτάκη προ των ευθυνών της για το Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη

Τα αυτογκολ της κυβέρνησης Μητσοτάκη και ακόμα μια φορά, ο Δούκας στη σωστή πλευρά της ιστορίας..

Γράφει ο Γαβρής Αγγελος

Η τροπολογία που κατέθεσε και ψήφισε η κυβέρνηση Μητσοτάκη για το Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη στην Αθήνα δεν είναι απλώς μια διοικητική λεπτομέρεια ή μια «τεχνική ρύθμιση». Είναι μια πολιτική πράξη με βαρύ θεσμικό φορτίο, μια ωμή παρέμβαση στα όρια της συνταγματικής νομιμότητας, που πλήττει καίρια την αυτοτέλεια της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και την ίδια την έννοια της δημοκρατικής αποκέντρωσης.

Για πρώτη φορά στα χρονικά, το ελληνικό κράτος επιχειρεί να αποσπάσει από τον Δήμο Αθηναίων την ευθύνη φροντίδας και καθαριότητας ενός δημόσιου χώρου — του σημαντικότερου, ίσως, συμβόλου συλλογικής μνήμης — για να την παραδώσει στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, το οποίο με τη σειρά του θα την αναθέσει σε ιδιώτη εργολάβο.

Η τροπολογία, που εισήχθη αιφνιδίως και χωρίς διαβούλευση σε νομοσχέδιο του Υπουργείου Μεταφορών, αποτελεί υπόδειγμα θεσμικής προχειρότητας και πολιτικής σκοπιμότητας. Δεν υπήρξε καμία αιτιολόγηση ουσίας, κανένα τεκμηριωμένο επιχείρημα για την ανάγκη μεταφοράς της αρμοδιότητας. Αντιθέτως, η κυβερνητική επιχειρηματολογία κινήθηκε σε επίπεδο επικοινωνιακού συνθήματος, επικαλούμενη «την εθνική σημασία του χώρου» και «την ανάγκη ειδικής μέριμνας από το Υπουργείο Άμυνας».Και όλος αυτός ο “πόνος” μετά την μεγαλειώδη νίκη Δημοκρατίας του απεργού πείνας Πάνου Ρούτσι που διεκδίκησε και πέτυχε την εκταφή της σορού του αδικοχαμένου γιου του στην τραγωδία των Τεμπών. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για την κλασική πρακτική ενός συγκεντρωτικού, αυταρχικού κράτους που δεν ανέχεται να υπάρχουν θεσμοί με ανεξάρτητη βούληση και κύρος.

Ο Δήμος Αθηναίων είχε επί δεκαετίες την ευθύνη συντήρησης, καθαριότητας και φροντίδας του χώρου μπροστά στη Βουλή. Η υπηρεσία καθαριότητας του Δήμου —με συνέπεια και επαγγελματισμό— φρόντιζε τον χώρο του Μνημείου, σεβόμενη τη συμβολική του σημασία. Ξαφνικά, χωρίς καμία αιτιολογική μελέτη ή διαβούλευση, η κυβέρνηση αποφάσισε ότι η φροντίδα του ανήκει πλέον στο Υπουργείο Άμυνας. Η επιλογή αυτή όμως δεν είναι απλώς αυθαίρετη· είναι αντισυνταγματική.

Το άρθρο 102 του Συντάγματος της Ελλάδας είναι σαφές και αδιαμφισβήτητο: η διοίκηση των τοπικών υποθέσεων ανήκει στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Οι ΟΤΑ έχουν διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια, και το κράτος οφείλει να απέχει από κάθε πράξη που περιορίζει ή αλλοιώνει την αρμοδιότητά τους. Η καθαριότητα των δημοσίων χώρων, σύμφωνα με πάγια νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, είναι κατεξοχήν αρμοδιότητα του Δήμου, όχι του κράτους. Όταν, λοιπόν, το Υπουργείο Άμυνας αναλαμβάνει να «καθαρίζει» έναν χώρο της πόλης, και μάλιστα μέσω ανάθεσης σε ιδιώτη, η παραβίαση του Συντάγματος δεν είναι απλώς ζήτημα ερμηνείας· είναι κραυγαλέα.

Ο Χάρης Δούκας, Δήμαρχος Αθηναίων, ήταν ο πρώτος που σήκωσε το γάντι. Με δημόσια ανάρτησή του τόνισε ότι «από σήμερα, η ευθύνη του Μνημείου του Άγνωστου Στρατιώτη ανήκει στην κυβέρνηση» και συμπλήρωσε δηκτικά: «Καλή τύχη» ενώ κατόπιν νέων εξελίξεων, προσφεύγει στην Δικαιοσύνη. Μια φράση που συμπύκνωσε το πολιτικό ήθος μιας σύγκρουσης θεμελιωδών αξιών — ανάμεσα στην αυτοδιοίκηση που υπερασπίζεται το δημόσιο συμφέρον και σε μια κυβέρνηση που λειτουργεί σαν να της ανήκει η χώρα.

Ο Δούκας, δεν επέλεξε να σιωπήσει ή να συναινέσει. Αντίθετα, επέδειξε θεσμικό θάρρος και πολιτική αυτοπεποίθηση, αναλαμβάνοντας να υπερασπιστεί όχι μόνο τα δικαιώματα του Δήμου, αλλά και τη συνταγματική τάξη, εκφράζοντας πλειοψηφικά την κοινωνία. Ανακοίνωσε ότι ο Δήμος Αθηναίων θα προσφύγει στη Δικαιοσύνη, προσβάλλοντας την τροπολογία για αντισυνταγματικότητα.

Πρόκειται για μια κίνηση με βαθιά σημασία: υπερασπίζεται τον θεσμό της Τοπικής Αυτοδιοίκησης ως θεμέλιο της δημοκρατίας και όχι ως διακοσμητικό μηχανισμό της εκάστοτε κυβέρνησης.

Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη πολιτική διάσταση, καθώς η αντιπολίτευση (ΣΥΡΙΖΑ, ΠΑΣΟΚ και Πλεύση Ελευθερίας) έχει ήδη εγείρει ενστάσεις αντισυνταγματικότητας.

Και πράγματι, το ιδιωτικό αποτύπωμα, καθώς και η μικροκομματική στρατηγική διαχείριση της κυβέρνησης, είναι ορατα. η τροπολογία δίνει τη δυνατότητα στο Υπουργείο Άμυνας να αναθέτει τη φροντίδα του χώρου σε τρίτους, δηλαδή σε εργολάβους. Δεν πρόκειται, επομένως, για ζήτημα «εθνικού συμβόλου», όπως διατείνεται η κυβέρνηση, αλλά για ένα ακόμη επεισόδιο στη νεοφιλελεύθερη στρατηγική ιδιωτικοποίησης κάθε δημόσιας υπηρεσίας — από τα νοσοκομεία μέχρι την καθαριότητα ενός μνημείου.

Είναι το ίδιο δόγμα που θέλει το κράτος «επιτελικό» και την κοινωνία παθητική, τους θεσμούς χειραγωγημένους και τις πόλεις υποταγμένες στη βούληση του Μαξίμου.

Στο ευρύτερο πολιτικό πλαίσιο, η κίνηση αυτή έρχεται σε μια περίοδο έντονων συγκρούσεων ανάμεσα στην κυβέρνηση και τους δήμους. Ο Χάρης Δούκας, από την πρώτη μέρα της εκλογής του, επέλεξε να αναδείξει το μοντέλο μιας ενεργητικής, αυτόνομης και προοδευτικής αυτοδιοίκησης. Μιας αυτοδιοίκησης που σχεδιάζει, παρεμβαίνει και διεκδικεί, χωρίς να υποκλίνεται στο επιτελικό κράτος. Αυτό ακριβώς φαίνεται να ενοχλεί το Μέγαρο Μαξίμου, που βλέπει στον Δήμαρχο Αθηναίων έναν επικίνδυνο πολιτικό αντίπαλο, ικανό να εκφράσει τη νέα δημοκρατική κουλτούρα συμμετοχής και διαφάνειας.

Η σύγκρουση για το Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη, επομένως, δεν αφορά μόνο την καθαριότητα ενός σημείου της πόλης. Είναι σύγκρουση για το ποιος έχει τον έλεγχο των θεσμών, ποιος αποφασίζει για το δημόσιο χώρο, ποιος ορίζει τα όρια της δημοκρατίας. Ο Χάρης Δούκας υπερασπίζεται την Αυτοδιοίκηση ως θεσμό της λαϊκής κυριαρχίας, ενώ η κυβέρνηση Μητσοτάκη την αντιμετωπίζει ως εμπόδιο στην απόλυτη κεντρική εξουσία της.

Αν τελικά η υπόθεση οδηγηθεί στη Δικαιοσύνη —όπως όλα δείχνουν— θα είναι μια από τις πιο κρίσιμες μάχες για το θεσμικό μέλλον της χώρας. Η απόφαση των δικαστηρίων δεν θα αφορά μόνο το Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη, αλλά την ίδια τη σχέση κράτους και αυτοδιοίκησης, την ουσία της δημοκρατικής νομιμότητας.

Μέχρι τότε, η φράση του Δημάρχου Αθηναίων παραμένει η πιο καθαρή πολιτική τοποθέτηση των ημερών: «Καλή τύχη και ραντεβού στα δικαστήρια». Γιατί σε μια εποχή αυθαιρεσίας, η προσφυγή στη Δικαιοσύνη είναι η έσχατη αλλά και η πιο ισχυρή πράξη αντίστασης. Και αυτήν την αντίσταση, ο Χάρης Δούκας την υπέγραψε εξ ονόματος κάθε πολίτη που πιστεύει ακόμη στη δύναμη των θεσμών και στο δικαίωμα των πόλεων να ανήκουν στους ανθρώπους τους — όχι στους εργολάβους και τα υπουργικά διατάγματα.