Νέα Ολιγαρχία: Οι κοινωνικές συγκολλήσεις του MAGA και τα όρια της «αντι-συστημικής» του εικόνας

Με αφορμή τη συνέντευξη του John Ganz στο Jacobin.com

Σχόλιο: Γαβρής Άγγελος

Παρά τη δημόσια συζήτηση περί ρηγμάτων στο εσωτερικό του κινήματος MAGA, η πολιτική κατασκευή που περιβάλλει τον Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται ανθεκτικότερη απ’ όσο θα ήθελαν οι αντίπαλοί της. Αυτό προκύπτει καθαρά από τη συνέντευξη του πολιτικού αναλυτή και συγγραφέα John Ganz στο Jacobin.com, όπου επιχειρείται μια ψύχραιμη χαρτογράφηση των κοινωνικών και ιδεολογικών δυνάμεων που συγκροτούν το σύγχρονο αμερικανικό δεξιό μπλοκ εξουσίας.

Σύμφωνα με τον Ganz, η συνοχή του MAGA δεν στηρίζεται σε μια συνεκτική ιδεολογία, αλλά σε έναν ασταθή συνδυασμό αυτοκρατορικής αντίληψης, πολιτικού θεάματος και αισθήματος συλλογικής προσβολής. Οι κατά καιρούς εντάσεις –είτε γύρω από την εξωτερική πολιτική, όπως η πρόσφατη στρατιωτική εμπλοκή στη Βενεζουέλα, είτε γύρω από εσωτερικές διαμάχες προβεβλημένων προσώπων της αμερικανικής Δεξιάς– δεν φαίνεται να απειλούν σοβαρά τον πυρήνα της εκλογικής και πολιτισμικής επιρροής του Τραμπ.

Ο Ganz επισημαίνει ότι οι αντιπαραθέσεις μεταξύ «αντι-παρεμβατικών» και πιο παραδοσιακά επεμβατικών ρευμάτων στη Δεξιά έχουν περισσότερο χαρακτήρα τακτικής και λιγότερο στρατηγικής ρήξης. Πρόκειται, όπως σημειώνει, για μια παλιά αμερικανική παράδοση εθνικιστικού «κυριαρχισμού», η οποία δεν είναι ούτε πραγματικά φιλειρηνική ούτε συνεπώς απομονωτική. Αντιθέτως, ευνοεί μονομερείς επιδείξεις ισχύος, ιδίως στον δυτικό ημισφαίριο, και ιστορικά εμφανίζεται περισσότερο ανεκτική στη χρήση ωμής βίας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανάλυσή του για το τι αποκαλεί «imperialism as spectacle». Η πολιτική Τραμπ, κατά τον Ganz, λειτουργεί μέσα από εικόνες ισχύος, «κινηματογραφικές» επιχειρήσεις και σκηνοθετημένες επιδείξεις αποφασιστικότητας, είτε στο εξωτερικό είτε στο εσωτερικό, όπως στις επιχειρήσεις της ICE. Η παραγωγή εικόνων, ωστόσο, δεν εγγυάται τον έλεγχο της κοινωνικής πρόσληψής τους, γεγονός που δημιουργεί απρόβλεπτα πολιτικά ρίσκα.

Σε θεωρητικό επίπεδο, ο Ganz απορρίπτει τις απλουστευτικές αναγνώσεις περί «επιστροφής» στον κλασικό ιμπεριαλισμό τύπου Λένιν. Αντίθετα, προτείνει μια πιο σύνθετη προσέγγιση, αντλώντας από τη Ρόζα Λούξεμπουργκ και κυρίως τη Χάνα Άρεντ, βλέποντας τον σύγχρονο αμερικανικό επεκτατισμό ως διαδικασία κατάληψης του κράτους από μια επιχειρηματική λογική διαρκούς επέκτασης. Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος των τεχνολογικών ελίτ –οι οποίες επωφελούνται άμεσα από τον επανεξοπλισμό, την ψηφιακή επιτήρηση και τις στρατιωτικές δαπάνες– αναδεικνύεται καθοριστικός.

Παρά τη σταθερότητα του σκληρού πυρήνα του MAGA, ο Ganz εντοπίζει πολιτικά ρήγματα στην περιφέρεια του κινήματος: στους λιγότερο ιδεολογικά δεσμευμένους ψηφοφόρους, που εμφανίζονται επιφυλακτικοί απέναντι στις στρατιωτικές περιπέτειες και αντιλαμβάνονται τον πόλεμο ως σχέδιο των ελίτ εις βάρος της κοινωνικής πλειοψηφίας. Εκεί, όπως υποστηρίζει, θα μπορούσε να αναδυθεί ένας χώρος για μια πειστική, λαϊκή και αντι-πολεμική πολιτική πρόταση.

Το συμπέρασμα της ανάλυσης είναι σαφές. Το MAGA δεν καταρρέει εκ των έσω, ούτε μετατρέπεται σε κίνημα ειρηνισμού. Ωστόσο, οι αντιφάσεις του –ιδίως η σύγκρουση ανάμεσα στον λαϊκισμό και τα συμφέροντα της τεχνολογικής και στρατιωτικής ολιγαρχίας– συνιστούν ένα πεδίο που αξίζει προσεκτικής παρακολούθησης. Όχι ως εύκολη υπόσχεση πολιτικής ανατροπής, αλλά ως ένδειξη των βαθύτερων μετατοπίσεων στην αμερικανική κοινωνία και την παγκόσμια ισορροπία ισχύος. Και εκεί είναι που πρέπει οι προοδευτικές δυνάμεις να ενώσουν δυνάμεις απέναντι στο φάσμα του “νεοφασισμού” που ξεπροβάλλει στο διεθνές στερέωμα πια.