“Ο πατριωτισμός της προσαρμογής” – Του Μίλτου Τόσκα

Πατριωτισμός δεν μπορεί να είναι, το 2026, μια σημαία καρφωμένη στο παρελθόν ούτε ένα σύνθημα που απλώς επιστρατεύεται για να καλύψει την αμηχανία του παρόντος. Ο πατριωτισμός, και όχι ο εθνικισμός, είναι πράξη ευθύνης. Είναι η επιλογή να υπερασπίζεσαι τους ανθρώπους πριν από τα σύμβολα, γιατί χωρίς ανθρώπους τα σύμβολα αδειάζουν, μετατρέπονται σε σκηνικά χωρίς ζωή.

Είναι να βάζεις την αξιοπρέπεια πριν από τα συνθήματα. Όχι επειδή τα συνθήματα είναι άχρηστα, αλλά επειδή χωρίς αξιοπρέπεια καταντούν κενά, επαναλαμβανόμενα, σχεδόν θλιβερά. Και, πάνω απ’ όλα, είναι να υπερασπίζεσαι τη δημοκρατία τη στιγμή που φθίνει· όταν δεν χειροκροτείται, όταν δεν αποδίδει άμεσα πολιτικά οφέλη, όταν μοιάζει περισσότερο με κόπο παρά με υπόσχεση. Μια τέτοια στιγμή είναι αυτή των καιρών μας.

Πατριωτισμός της προσαρμογής είναι να λες την αλήθεια ακόμη κι όταν πονάει. Να μη χαϊδεύεις αυτιά, να μη μεταθέτεις ευθύνες, να μη μεταμφιέζεις τα αδιέξοδα σε θριάμβους. Είναι να αναγνωρίζεις ότι έγιναν λάθη και να το δηλώνεις καθαρά, χωρίς τον φόβο απώλειας κύρους, γιατί το κύρος που στηρίζεται στη σιωπή δεν αντέχει στον χρόνο.

Είναι να διορθώνεις χωρίς να ακυρώνεις, να προχωράς χωρίς να διαγράφεις, να κρατάς ζωντανή τη μνήμη των αγώνων χωρίς να τη μετατρέπεις σε άλλοθι ακινησίας. Οι αγώνες δεν έγιναν για να μας φυλακίσουν στο χθες, αλλά για να μας δώσουν το δικαίωμα να συνεχίσουμε.

Σήμερα, που η αδιαφορία και η παραίτηση μοιάζουν ευκολότερες από τη συμμετοχή, πατριωτισμός της προσαρμογής είναι να χτίζεις ξανά την εμπιστοσύνη από το μηδέν. Να μιλάς με ανθρώπους που κουράστηκαν να πιστεύουν, που ένιωσαν ότι η πολιτική τούς χρησιμοποίησε και μετά τούς ξέχασε. Να τους ακούς χωρίς να τους διορθώνεις βιαστικά, να κατανοείς ότι η απόσταση δεν είναι πάντα ιδεολογική.

Μπορεί να είναι απλώς η απόσταση ανάμεσα σε έναν μισθό που δεν φτάνει και σε έναν λογαριασμό που δεν περιμένει. Ανάμεσα σε ένα ενοίκιο που ανεβαίνει και σε ένα μέλλον που διαρκώς αναβάλλεται. Εκεί, σε αυτή τη σιωπηλή ένταση, δοκιμάζεται κάθε πατριωτισμός που θέλει να λέγεται σύγχρονος.

Πατρίδα δεν είναι το παρελθόν που νοσταλγείς ούτε οι μεγάλες αφηγήσεις που επαναλαμβάνονται σαν προσευχές. Πατρίδα είναι το παρόν που καλεί σε ευθύνη και το μέλλον που τολμάς να αναλάβεις. Είναι η απόφαση να ταξιδέψεις με τους πολλούς, όχι ως οδηγός που γνωρίζει τα πάντα, αλλά ως συνοδοιπόρος που μοιράζεται την αγωνία και την ελπίδα.

Για τους πολλούς, όχι ως σύνθημα, αλλά ως καθημερινή δέσμευση. Να κάνεις χώρο για όσους έμειναν πίσω, να ανοίγεις δρόμους για όσους έρχονται, να μη ξεχνάς όσους δεν έχουν φωνή.

Πατριωτισμός της προσαρμογής είναι να κοιτάς την ιστορία στα μάτια για να τη μελετήσεις. Να αναγνωρίζεις τις στιγμές γενναιότητας και τις στιγμές αποτυχίας. Να κατανοείς πώς φτάσαμε ως εδώ, τι μας δυνάμωσε και τι μας λύγισε. Να μαθαίνεις από τα λάθη χωρίς να τα κρύβεις, από τις επιτυχίες χωρίς να δημιουργείς αμφιλεγόμενους μύθους. Και, με αυτή τη γνώση, να γράφεις τα επόμενα κεφάλαια με μέτρο απέναντι στον φόβο.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται φύλακες του χθες ούτε ανθρώπους που στέκονται μπροστά στο παρελθόν σαν να είναι ιερό μουσείο, απαγορευμένο σε κάθε αλλαγή. Χρειάζεται ανθρώπους που ξέρουν πότε να θυμούνται και πώς να προχωρούν. Που κατανοούν σε βάθος τι αξίζει να τιμηθεί και τι πρέπει να ξεπεραστεί.

Που δεν φοβούνται την προσαρμογή, γιατί γνωρίζουν ότι δεν είναι υποχώρηση, αλλά προϋπόθεση επιβίωσης και δημιουργίας.
Σε έναν πλανήτη που αλλάζει βίαια, γρήγορα, συχνά άδικα, ο πατριωτισμός της προσαρμογής δεν υπόσχεται εύκολες νίκες. Υπόσχεται, όμως, τη δυνατότητα να μείνουμε όρθιοι χωρίς να σκληρύνουμε, να αλλάξουμε χωρίς να χαθούμε, να προχωρήσουμε χωρίς να ξεχάσουμε ποιοι είμαστε. Και ίσως, μέσα από αυτή τη διαδρομή, να ξαναδώσουμε στην πατρίδα το νόημα που της αξίζει, με φόντο το παρόν και το μέλλον.