Ακρίβεια χωρίς τέλος: Η κυβέρνηση παραδέχεται την πίεση, τα νοικοκυριά πληρώνουν τον λογαριασμό

Η ακρίβεια εξακολουθεί να δοκιμάζει τα ελληνικά νοικοκυριά και πλέον οι διαπιστώσεις για το μέγεθος του προβλήματος δεν προέρχονται μόνο από την αντιπολίτευση. Οι πρόσφατες τοποθετήσεις του Γιάννη Κεφαλογιάννη, σύμφωνα με τις οποίες «κανείς δεν είναι ικανοποιημένος» από την κατάσταση, φέρνουν ξανά στο προσκήνιο το βασικό πολιτικό ερώτημα: τι αποτέλεσμα είχαν τελικά οι κυβερνητικές παρεμβάσεις όταν η πίεση στην καθημερινότητα εξακολουθεί να αποτελεί κεντρικό κοινωνικό πρόβλημα;

Η κυβέρνηση έχει παρουσιάσει κατά καιρούς σειρά μέτρων για το διαθέσιμο εισόδημα, τη φορολογία, την ενέργεια και τον ανταγωνισμό. Ωστόσο, η ίδια η αναγνώριση ότι η πίεση παραμένει καθιστά δυσκολότερο το κυβερνητικό επιχείρημα ότι η εφαρμοζόμενη πολιτική επαρκεί για να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά το πρόβλημα.

Η ακρίβεια δεν είναι πλέον «έκτακτη συνθήκη»

Στέγη, τρόφιμα, ενέργεια και βασικές οικογενειακές ανάγκες συνθέτουν ένα κόστος ζωής που έχει μετατραπεί σε μόνιμη καθημερινή δοκιμασία για σημαντικό τμήμα της κοινωνίας. Και όσο περνά ο χρόνος, τόσο λιγότερο πειστική γίνεται η αντιμετώπιση της ακρίβειας ως ενός φαινομένου που μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά σε εξωτερικούς ή διεθνείς παράγοντες.

Ασφαλώς, οι διεθνείς κρίσεις, το ενεργειακό κόστος και οι διαταραχές στις αγορές επηρεάζουν τις τιμές. Η πολιτική ευθύνη, όμως, κρίνεται ακριβώς στην ικανότητα μιας κυβέρνησης να περιορίζει τις συνέπειες αυτών των κρίσεων για το εισόδημα των πολιτών.

Όταν, έπειτα από χρόνια παρεμβάσεων, η κυβερνητική πλευρά εξακολουθεί να περιγράφει την ακρίβεια ως καθημερινή αγωνία, η συζήτηση μετατοπίζεται αναπόφευκτα από το εάν ελήφθησαν μέτρα στο εάν αυτά τα μέτρα απέδωσαν.

Τα επιδόματα δεν αποτελούν μόνιμη πολιτική

Η κυβερνητική στρατηγική στηρίχθηκε σε σημαντικό βαθμό σε ενισχύσεις, επιδοτήσεις και επιμέρους παρεμβάσεις. Πρόκειται για εργαλεία που μπορούν να προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση, δεν μπορούν όμως από μόνα τους να υποκαταστήσουν μια συνεκτική πολιτική για το κόστος ζωής και το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα.

Το κρίσιμο ζήτημα είναι πλέον η σχέση μισθών και τιμών. Για τον πολίτη δεν αρκεί η ονομαστική αύξηση του εισοδήματός του όταν ένα σημαντικό μέρος της εξανεμίζεται από το κόστος της στέγασης, του σούπερ μάρκετ, της ενέργειας και των υπόλοιπων ανελαστικών δαπανών.

Αυτό είναι και το σημείο στο οποίο η κυβερνητική επιχειρηματολογία εμφανίζει το μεγαλύτερο πολιτικό κενό. Οι αριθμοί της οικονομίας δεν αρκούν όταν δεν μεταφράζονται σε αισθητή βελτίωση της καθημερινότητας.

Το ερώτημα των φόρων και των ελέγχων στην αγορά

Στο επίκεντρο παραμένει παράλληλα η συζήτηση για τους έμμεσους φόρους στα βασικά αγαθά, αλλά και για την αποτελεσματικότητα των ελέγχων στην αγορά. Η κυβέρνηση έχει υπερασπιστεί τη δική της στρατηγική, αποφεύγοντας γενικευμένες μειώσεις έμμεσης φορολογίας και προκρίνοντας περισσότερο στοχευμένες παρεμβάσεις.

Πρόκειται για πολιτική επιλογή που μπορεί και πρέπει να αξιολογείται με βάση το αποτέλεσμά της. Και όταν το ίδιο το κυβερνητικό στρατόπεδο αναγνωρίζει ότι η πίεση επιμένει, τίθεται εύλογα το ζήτημα εάν απαιτείται αλλαγή του μείγματος πολιτικής.

Το ίδιο ισχύει για τον ανταγωνισμό και την εποπτεία της αγοράς. Οι έλεγχοι, τα πρόστιμα και οι κυβερνητικές ανακοινώσεις αποκτούν πραγματικό νόημα μόνο εφόσον αποτυπώνονται τελικά στις τιμές που συναντά ο καταναλωτής στο ράφι και στους λογαριασμούς του.

Από τη διαχείριση στην πολιτική ευθύνη

Η φράση ότι δεν υπάρχουν «μαγικές λύσεις» είναι ασφαλώς ορθή. Καμία σοβαρή οικονομική πολιτική δεν οικοδομείται πάνω σε μαγικές λύσεις. Αυτό όμως δεν απαλλάσσει μια κυβέρνηση από την υποχρέωση να παρουσιάζει μετρήσιμα αποτελέσματα, ιδίως όταν έχει ήδη διανύσει μεγάλο χρονικό διάστημα άσκησης εξουσίας.

Εδώ βρίσκεται και η πολιτική ουσία της τοποθέτησης Κεφαλογιάννη. Η παραδοχή ότι «κανείς δεν είναι ικανοποιημένος» μπορεί να επιχειρεί να δείξει επίγνωση του προβλήματος, ταυτόχρονα όμως αποδυναμώνει την εικόνα μιας κυβερνητικής πολιτικής που έχει θέσει την ακρίβεια υπό έλεγχο.

Διότι έπειτα από τόσες εξαγγελίες και παρεμβάσεις, η κοινωνία δεν αξιολογεί πλέον τις προθέσεις. Αξιολογεί το αποτέλεσμα στο ταμείο του σούπερ μάρκετ, στο ενοίκιο, στον λογαριασμό του ηλεκτρικού και στο οικογενειακό εισόδημα.

Η καθημερινότητα είναι ο σκληρότερος πολιτικός δείκτης

Η ακρίβεια εξελίσσεται έτσι σε ένα από τα δυσκολότερα πολιτικά μέτωπα για την κυβέρνηση, ακριβώς επειδή δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποκλειστικά με επικοινωνιακούς όρους. Η καθημερινότητα δεν διορθώνεται με ανακοινώσεις και το διαθέσιμο εισόδημα δεν αυξάνεται επειδή οι μακροοικονομικοί δείκτες εμφανίζονται θετικοί.

Όσο λοιπόν το κόστος ζωής εξακολουθεί να πιέζει τα νοικοκυριά, κάθε κυβερνητική παραδοχή ότι το πρόβλημα παραμένει μετατρέπεται αναπόφευκτα σε πολιτικό απολογισμό.

Και αυτός ο απολογισμός είναι δύσκολο να ωραιοποιηθεί: μετά από χρόνια μέτρων, εξαγγελιών και δεσμεύσεων, η ακρίβεια παραμένει εδώ. Το ερώτημα για την κυβέρνηση δεν είναι πλέον εάν αναγνωρίζει το πρόβλημα. Είναι γιατί, παρά τις παρεμβάσεις που επικαλείται, δεν έχει καταφέρει ακόμη να το περιορίσει σε βαθμό που να γίνεται αισθητός στην τσέπη του πολίτη.