Η Αυτοδιοίκηση “βγαίνει μπροστά” όσο τα πολιτικά κόμματα βιώνουν το “λυκόφως” τους

Γράφει ο Γαβρής Αγγελος/ Δημοσιογράφος – Πολιτικός Αναλυτής

Οι πολιτικές συγκρούσεις της επόμενης δεκαετίας δεν θα θυμίζουν εκείνες που διαμόρφωσαν τη μεταπολιτευτική Ευρώπη. Το παραδοσιακό δίπολο Κεντροδεξιάς – Κεντροαριστεράς χάνει σταδιακά την ικανότητά του να οργανώνει τις κοινωνικές πλειοψηφίες, καθώς η κρίση εμπιστοσύνης προς το πολιτικό σύστημα βαθαίνει με πρωτοφανή ταχύτητα.

Η μεγαλύτερη αλλαγή δεν αφορά τόσο την ιδεολογία όσο τον χρόνο. Οι κυβερνήσεις δεν διαθέτουν πλέον περίοδο χάριτος. Οι πολίτες απαιτούν άμεσα αποτελέσματα στην οικονομία, στην καθημερινότητα, στις δημόσιες υπηρεσίες και στην ασφάλεια. Όταν αυτά δεν εμφανίζονται γρήγορα, η πολιτική φθορά επιταχύνεται δραματικά. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η διαρκής δημόσια αξιολόγηση έχουν μετατρέψει κάθε ημέρα διακυβέρνησης σε μια μικρή προεκλογική περίοδο.

Παράλληλα, η κοινωνική διαίρεση μετασχηματίζεται. Η βασική αντιπαράθεση δεν διεξάγεται πλέον αποκλειστικά μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς, αλλά μεταξύ όσων αισθάνονται ότι συμμετέχουν στα οφέλη του οικονομικού και πολιτικού συστήματος και όσων θεωρούν ότι έχουν αποκλειστεί από αυτό. Σε αυτή τη δεύτερη κατηγορία αναπτύσσονται με ταχείς ρυθμούς αντισυστημικά και λαϊκιστικά πολιτικά ρεύματα, τα οποία αντλούν δύναμη όχι μόνο από την οικονομική δυσφορία αλλά και από τη βαθιά απαξίωση των παραδοσιακών πολιτικών ελίτ.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η επικοινωνία αποκτά μεγαλύτερη σημασία από ποτέ, αλλά δεν αρκεί από μόνη της. Οι χαρισματικοί ηγέτες μπορούν να δημιουργήσουν πολιτική δυναμική, όμως χωρίς μετρήσιμα αποτελέσματα η δυναμική αυτή εξανεμίζεται γρήγορα. Οι κοινωνίες αναζητούν πλέον πρόσωπα που έχουν αποδείξει στην πράξη ότι μπορούν να διοικήσουν αποτελεσματικά και όχι απλώς να διατυπώνουν ελκυστικά αφηγήματα.

Γι’ αυτό αποκτά ιδιαίτερο βάρος η πολιτική εμπειρία της αυτοδιοίκησης. Δήμαρχοι και περιφερειάρχες που έχουν επιδείξει συγκεκριμένο έργο αποκτούν συγκριτικό πλεονέκτημα έναντι των παραδοσιακών κομματικών στελεχών. Η διοικητική αποτελεσματικότητα μετατρέπεται σταδιακά σε ισχυρότερο πολιτικό κεφάλαιο από την κομματική επετηρίδα.

Το φαινόμενο αυτό δεν περιορίζεται σε μία χώρα. Αποτελεί ευρωπαϊκή τάση. Τα μεγάλα κόμματα εξουσίας δυσκολεύονται να διατηρήσουν σταθερές εκλογικές βάσεις, ενώ η εκλογική συμπεριφορά γίνεται ολοένα και πιο ρευστή. Οι πολίτες μετακινούνται ευκολότερα μεταξύ διαφορετικών πολιτικών επιλογών, αναζητώντας κυρίως αξιοπιστία, αποτελεσματικότητα και αυθεντικότητα.

Η πρόκληση για τα δημοκρατικά κόμματα είναι να συγκροτήσουν νέες κοινωνικές συμμαχίες που θα υπερβαίνουν τις παραδοσιακές ιδεολογικές διαχωριστικές γραμμές. Όποιος συνεχίσει να απευθύνεται αποκλειστικά στον στενό κομματικό του πυρήνα δύσκολα θα αποκτήσει πλειοψηφικά χαρακτηριστικά. Αντίθετα, εκείνοι που θα κατορθώσουν να γεφυρώσουν το χάσμα μεταξύ των κοινωνικών ομάδων που αισθάνονται «εντός» και εκείνων που αισθάνονται «εκτός» του συστήματος θα αποκτήσουν στρατηγικό πλεονέκτημα.

Αυτό είναι ίσως το πιο κρίσιμο συμπέρασμα της σύγχρονης πολιτικής συγκυρίας. Η εποχή των σταθερών κομματικών ταυτίσεων πλησιάζει στο τέλος της. Οι πολιτικές δυνάμεις που θα κυριαρχήσουν δεν θα είναι κατ’ ανάγκη οι πιο ιδεολογικά συνεπείς ούτε οι πιο οργανωμένες κομματικά, αλλά εκείνες που θα συνδυάσουν αποτελεσματική διακυβέρνηση, αξιοπιστία, κοινωνική ενσυναίσθηση και ένα πειστικό όραμα για την καθημερινότητα των πολιτών. Εκεί θα κριθούν οι μεγάλες πολιτικές μάχες των επόμενων χρόνων.